Zeeburg, maart 2000 - Met een taart in het gezicht van stedebouwkundige Ton Schaap (staand) begon een door het jubilerend wijkcentrum Havens Oost georganiseerd politiek debat over het Oostelijk Havengebied.

In ruim 10 jaar tijd is een compleet nieuwe 'stad' uit de grond gestampt in het gebied van de voormalige oostelijke havens van Amsterdam. Hoe verhoudt de realiteit zich tot de plannen uit de tachtiger jaren? En wat is de invloed geweest van de bewoners op de politiek. Jan van den Dries van Wijkcentrum Havens Oost geeft een aanzet tot de discussie.

Van kraken tot nieuwbouw
In de loop van de tachtiger jaren waren in de omslag van het Oostelijk Havengebied van haven naar toekomstige woonwijk al de eerste stappen gezet:
Verschillende leegstaande havenkantoren en pakhuizen werden in gebruik genomen door krakers en kunstenaars; aan de kaden verschenen meer en meer woonschepen, die de plaats innamen van coasters en oceaanreuzen; na het verschijnen van de 1e Nota van Uitgangspunten in 1985 waren de eerste bouwprojecten (op het voormalige Abattoirterrein, de Pakhuizenstrook aan de Zeeburgerkade en het deelgebied Entrepot-West) volop in ontwikkeling.

Kritisch
Een zeer actieve én activistische bewonersgroep Oostelijk Havengebied volgde de ontwikkelingen kritisch en op de voet en maakte zelfs haar eigen plannen tegenover die van de gemeente (het bekende Water-Kade-plan). Met de aanstaande aanname (in januari 1990) door de gemeenteraad van de 2e Nota van Uitgangspunten voor de stedenbouwkundige ontwikkeling van het Oostelijk Havengebied vonden deze actieve bewoners het de hoogste tijd om een ondersteuningsinstituut voor de bewoners op te richten om een stevig tegenwicht en een gesprekspartner te kunnen bieden aan het ambtelijke apparaat en de politiek.

Sofa
Het wijkcentrum Havens Oost werd officieel opgericht op 24 oktober 1989 en ging op 1 januari 1990 formeel van start: in het eerste begin werd kantoor gehouden op de sofa bij een van de bestuursleden thuis, naarstig werd gezocht naar middelen en inmiddels waren via advertenties in de landelijke dagbladen twee part-time-bewonersondersteuners geworven. Inmiddels maakt het wijkcentrum deel uit van de Stichting Opbouwwerk in Zeeburg en is het, na een aantal omzwervingen, (tijdelijk) gehuisvest in een noodgebouw op de hoek van de Borneolaan en de van Eesterenlaan.

Bouwkranen
Op 01-01-90 bevolkten ruim 2000 mensen het Oostelijk Havengebied; negen jaar later was dat aantal gegroeid tot ruim 10.000 bewoners. Grote delen van het Oostelijk Havengebied zijn 'af' en dus inmiddels overgedragen van gemeente naar Stadsdeel Zeeburg; in de andere delen van de wijk vinden volop bouwactiviteiten plaats: als je nu vanuit het raam van het wijkcentrumkantoor kijkt zie je overal om je heen zwenkende bouwkranen en achter de nok van al gebouwde complexen verrijzen woontorens en kolossale gebouwen.

Luis in de pels
Tien jaar wijkcentrum Havens Oost: wat is de rol van het wijkcentrum geweest in de stedenbouwkundige planvorming in dit decennium; is de participatie van bewoners gelukt; heeft men invloed gehad, of was die invloed slechts marginaal; wordt de luis in de pels gewenst en gewaardeerd; beschouwt men deze extra kritische instantie als een welkome aanvulling; of maakt het wijkcentrum met haar werkgroepen slechts deel uit van een rituele democratische dans, waarbij participatie er nu een keer bijhoort?
Behalve een terugblik hoort een dergelijke evaluatie iets op te leveren voor de toekomst: wat zal de rol van het wijkcentrum in de komende jaren zijn?