Door Udo Kock, woordvoerder werkgelegenheid voor D66.

Amsterdam/Zeeburg 18 februari 2000
De ongekende economische groei van de afgelopen jaren heeft niet kunnen verhinderen dat een grote groep mensen op de arbeidsmarkt geen voet aan de grond krijgt, zelfs niet in een van de vele duizenden gesubsidieerde banen die zijn gecreëerd. Daarnaast is er een groep die de arbeidsmarkt angstvallig mijdt. Ondanks de torenhoge werkloosheid blijkt het in Amsterdam niet mogelijk vierhonderd werklozen te vinden die bereid en geschikt zijn om als conducteur op de tram aan de slag te gaan.

De werkloosheidsproblemen concentreren zich veelal in bepaalde delen van de stad. In Bos en Lommer bijvoorbeeld wonen families waar al drie generaties lang het overgrote deel van de kostwinners werkloos is. Deze mensen hebben nooit de kans gekregen zich de meest elementaire vormen van arbeidsethos en werkritme eigen te maken. De stap na naar werk is voor hen enorm.

Sinds kort is er een nieuw werkgelegenheidsproject dat zich richt op moeilijk bemiddelbare werklozen: Werk Mee in Bos en Lommer. Onder leiding van de NV Werk moeten binnen twee jaar driehonderd mensen aan een betaalde baan worden geholpen. Werklozen krijgen een individuele begeleider voor al hun arbeids- en uitkeringszaken en alle mogelijke vormen van dienstverlening zijn op korte termijn beschikbaar zoals kinderopvang, training, cursussen en gesubsidieerde banen.

Positief, maar de plechtige openingsbijeenkomst, vorige maand, gaf ook een treffende illustratie van wat er mis is met het werkgelegenheidsbeleid in Amsterdam. Terwijl direct betrokkenen de noodzaak van prikkels en sancties voor onwillige werklozen noemden, zwegen de verantwoordelijke wethouders over dit onderwerp.

Het project was zelfs bijna gestrand op sancties en expliciete eisen aan werklozen. Pas nadat elke verwijzing hiernaar uit het project was geschrapt mocht Werk Mee van start gaan. Bij de opening van het zuster project, in Zuidoost had de verantwoordelijk wethouder van Sociale Zaken sommige van zijn toehoorders vorig jaar ook al verbaasd met de uitspraak dat het project mislukt zou zijn als er veel sancties worden opgelegd aan werklozen. Onzinnig natuurlijk, een werkgelegenheidsproject is mislukt als niemand aan het werk komt, het aantal sancties doet daarvoor niet ter zake.

De Sociale Dienst speelt een belangrijke rol bij het werkgelegenheidsbeleid. Maar deze dienst heeft moeite om voldoende geschikte kandidaten te leveren voor de beschikbare gesubsidieerde banen. Het College erkent de problemen. 'Een intensieve begeleiding, het is volstrekt onmogelijk dat wij dat aan de sociale dienst vragen.', aldus verantwoordelijk wethouder Köhler in een interview met deze krant.

Die intensieve begeleiding zal er wel zijn bij Werk Mee. Dat is mede te danken aan de participatie van de NV Werk. De NV Werk is in opdracht van de Sociale Dienst uitvoerder van het project Werk Mee. Samen met het feit dat werk en uitkering voor iedere deelnemer in handen zijn van één begeleider, is dit de belangrijkste verbetering van het project.

Mogelijkheden voor nog meer verbeteringen zijn ruimschoots aanwezig. Gemeenten krijgen van de rijksoverheid steeds meer beleidsvrijheid en een grotere verantwoordelijkheid voor het werkgelegenheidsbeleid. De markt voor commerciële en semi-commerciële reïntegratiediensten is sterk in beweging. Nieuwe ideeën over de aanpak van langdurige werkloosheid komen uit het buitenland, zoals het Wisconsin project uit de Verenigde Staten of het Australische Centerlink. Diverse gemeenten zijn bezig met marktgerichte werkgelegenheidsexperimenten of ontwikkelen plannen daarvoor.

D66 heeft recent een aantal concrete voorstellen gedaan om ook in Amsterdam vernieuwende werkgelegenheidsprojecten te lanceren. Samen met commerciële partners moet de gemeente marktgerichte experimenten opstarten, elk met een verschillende opzet, zodat de resultaten vergeleken kunnen worden en er een effectief Amsterdams werkgelegenheidsmodel ontwikkeld kan worden. In alle door ons voorgestelde projecten is het introduceren van financiële prikkels het middel om dat te bereiken.

De werkgelegenheidsprojecten moeten zo georganiseerd worden, dat de uitvoerder de beste prikkels krijgt om cliënten naar betaald werk te begeleiden. Nu krijgen deze opdrachtnemers betaald voor elk stapje op weg naar werk. Er wordt afgerekend voor cursussen en scholing die door werkzoekenden gedaan is of per opgesteld begeleidingplan. Het grote nadeel hiervan is dat de uitvoerende organisatie niet direct gestimuleerd wordt om uitstroom naar werk te bevorderen. De prikkels betreffen slechts de 'tussenstapjes', niet het beoogde einddoel.

In Amsterdam zou daarom geëxperimenteerd moeten worden met werkgelegenheidsprojecten waarbij de opdrachtnemer pas betaald krijgt als hij een werkloze succesvol aan een baan heeft geholpen. Die opdrachtnemer kan de NV Werk zijn, maar ook een private onderneming. Een voordeel van deze werkwijze is dat in de contracten harde afspraken gemaakt kunnen worden over de te behalen eindresultaten.

Het werkgelegenheidsbeleid voor langdurig werklozen in Amsterdam is veelal inefficiënt omdat er onvoldoende wordt afgerekend op resultaat en onrealistisch omdat het probleem van de groep onwillige werklozen nagenoeg genegeerd wordt. Daardoor is het beleid tot op heden onvoldoende effectief. Het Werk Mee project in Bos en Lommer is een kleine stap in de goede richting en de NV Werk verdient een compliment voor haar inzet en visie. Maar er zal nog heel wat water door de Amstel stromen voordat alle werkloze Amsterdammers de aandacht of, in sommige gevallen, de aansporing krijgen die ze nodig hebben.

(Het Parool, 18 februari 2000)