Nu de Markerwaard niet door gaat is er toch niks meer voor jullie te doen?
Dat denk je maar. Het water is nu bij 38 gemeentes ingedeeld. Nogal wat van die gemeentes beschouwen het kustwater als onderwaterstaande bouwgrond en willen daarin hun eigen Markerwaardje droogleggen voor woningbouw, windmolens, industrie en/of kantoren. Zo wil Amsterdam zijn IJburg II, Volendam zijn buitendijkse boulevard en Almere een veelvoud van IJburg in het IJmeer bouwen richting Amsterdam. En dat terwijl er op het oude land plek genoeg is.

Het IJsselmeergebied is zo groot daar kan hier en daar toch wel een stukje af?
Er is nationaal , europees en mondiaal afgesproken dat het IJsselmeergebied juist vanwege zijn grootte en openheid zo'n unieke zoete binnenzee is en beschermd moet worden. Het is onderdeel van de Ecologische Hoofdstructuur en de Natte As, valt onder de Speciale Beschermingszône volgens de Europese Vogelrichtlijn en is tot Wetland uitgeroepen. En als er toch iets in gebeuren moet dan dient het eerlijk te worden gecompenseerd zodat de schade wordt vergoed. Bij IJburg hebben we gezien hoe het niet moet: veel te laat, verkeerd (want droog i.p.v.nat),een sigaar uit eigen doos (want in al bestaand water) en een fractie aan oppervlak van de aantasting. We hebben bijna geen plekken langs de kust die nog onder water te zetten zijn als schadevergoeding dus kunnen we er beter afblijven. Wij zeggen daarom: gebruik mag, maar verbruik niet.

Het is toch wel erg veel water?
Het IJsselmeergebied is behalve als landschap en voor de natuur, ook van belang als opvangbekken voor zoet water. Wanneer we door klimaatsverandering te veel water ineens kwijt moeten of tekorten bij droogte moeten aanzuiveren (zoals bij het Westland in 2003). Bij rijkswaterstaat zeggen ze al dat ze geen vierkante meter van het wateroppervlak meer kunnen missen. En omdat we weten dat een beetje al de emmer doet overlopen moeten we voorzichtig zijn met droogmaken anders krijgen we natte voeten of erger.

Maar er moet wel gewoond kunnen worden? Het is toch mooi aan het water?
Ja, natuurlijk, maar dat kan ook door het water binnendijks te halen en er dan aan of op te gaan wonen. Daar woon je ook beschut en veiliger. Buitendijks bouwen is ook duur en vraagt extra waterkeringen. Juist vanwege die klimaatsverandering maak je de water problemen alleen maar groter. In Flevoland is binnendijks bijvoorbeeld ruimte genoeg. Maak er daar een woonmeer bij en je hebt meteen ook een extra opvangbekken. En Amsterdam kan de woningen gepland voor IJburg II goed opvangen op alternatieve locaties op zijn droge grondgebied zo heeft de TU Delft vastgesteld. Als al die woningbouw tenminste nog nodig is.

Nodig? Maar er is toch woningnood?
Zeker, maar daar wordt niet voor gebouwd. Men bouwt vooral voor de hogere inkomens omdat daaraan kan worden verdiend om de plankosten te dekken en nog wat winst over te houden. Maar die hogere inkomensgroepen wonen allang goed en er zijn er ook niet zoveel van. Ze moeten eerst hun huidige huis verkopen en bijlenen. Dat lukt niet meer zo gemakkelijk. Daarop stagneert de bouw en verkoop op IJburg en zelfs bij Almere. De woningnood heerst juist bij de kleine (startende) huishoudens, het meest voorkomende huishouden in Amsterdam. Wie daarvoor bouwt kan het bouwprogramma voor heel IJburg kwijt op IJburg I. Dat maakt IJburg II overbodig.

Als die bouwlocaties op zijn gaan ze toch in het water bouwen; uitstel van excecutie dus?
Helemaal niet. Voor het jaar 2030 zal de naoorlogse geboortengolf overgaan in een grote uitvaartgolf. Omdat er vanaf de jaren zeventig veel minder kinderen zijn geboren krimpt de bevolkingsomvang. In Limburg is dat bijvoorbeeld nu al aan de gang. Bovendien is Nederland emigratieland geworden: er vertrekken meer mensen naar het buitenland dan er binnenkomen. Als je weet dat de bevolking niet veel meer zal groeien is er ook niet meer zoveel nieuw bij te bouwen of er ontstaat leegstand en verval. In Heerlen moeten voor de bouw van een nieuwbouwwoning nu al twee oude worden gesloopt.

Waarom zijn jullie tegen windmolens, die leveren toch groene energie?
Wij zijn tegen grootschalige windmolenparken in het IJsselmeergebied omdat de nadelen groter zijn dan de voordelen. In wind zit niet zoveel energie. Om die er toch uit te halen heb je niet alleen hele grote windmolens nodig maar ook heel veel. Bovendien staan windmolens vaak stil omdat het te zacht waait of te hard en voor onderhoud. Dat houdt het rendement erg laag. Men zegt dan ook wel dat windmolens niet draaien op wind maar op subsidie. Door zijn omvang en openheid waait het in het IJsselmeergebied nogal, dus kun je er daar veel kwijt. Ook onze overheid heeft echter vastgelegd dat er geen hekwerk van windmolens mag ontstaan, omdat juist die openheid het gebied landschappelijk zo kwetsbaar maakt. Bovendien kunnen windmolens die in de trekroute van vogels staan grote schade an de populatie toebrengen. Recent is ook gebleken dat windmolens die in het water zijn geplaatst met hun geluidhinder het waterleven verstoren, terwijl er juist van werd uitgegaan dat het goede paai- en fourageerplaatsen zou opleveren.

Maar het terugdringen van broeikasgassen dan?
De bijdrage daaraan vanuit de electriciteitssector is al gering omdat die zo efficiënt is. Het aanpakken van het particuliere autoverkeer levert bijvoorbeeld veel meer op.Voor een paar procent groene energie wordt, zo vinden wij, wel erg veel schade aangericht. En zo groen is die energie nou ook weer niet vanwege de leveringsonzekerheid. Als het niet waait of te hard moet het licht wel blijven branden. Er moet daarom een evengrote centralecapaciteit beschikbaar worden gehouden om de levering over te nemen, met alle extra kabels en dure schakelingen van dien om dat in een oogwenk te doen. Hoe meer windmolenenergie hoe meer er bij- en afgeschakeld moet worden. Al een paar keer is het bijna mis gegaan, waardoor massale stroomuitval wordt geriskeerd. Tel je dit allemaal bij elkaar op dan blijft er weinig groens meer aan windmolenenergie over.

Wat vindt de IJsselmeervereniging dat er wel moet gebeuren?
Allereerst energiebesparen: de groenste energie is de energie die je niet verbruikt. Daarvoor moeten de afgebouwde subsidieregelingen weer worden hersteld. Net als die voor zonnepanelen. Windmolens zijn ruimtevreters maar zonnepanelen kunnen op al bestaande gebouwen worden bevestigd en kosten zo geen extra ruimte waardoor ze passen in een dichtbevolkt land. Bovendien hebben we op het gebied van zonne-energie nog een voorsprong (denk aan de NUON-auto) met economische kansen. We hebben nog een belangrijk argument: behoud van de waterkwaliteit. Toen in de zomer van 2003 de electriciteitcentrales bijna moesten worden stilgelegd bij gebrek aan voldoende koel oppervlaktewater stonden ook de windmolens stil. De zonnepanelen produceerden echter beter dan ooit. Vanuit zo'n ervaring is subsidiering van dure zonnepanelen nog zo gek niet.

Vertegenwoordigen jullie niet te veel de belangen van grote botenbezitters?
Hun belangen behartigen we ook, zolang ze overeenstemmen met onze bredere visie op het IJsselmeergebied. Dat is meestal zo. Watersport en watervogels gaan bijvoorbeeld niet ten koste van elkaar. In de winter als de trekvogels komen rusten en foerageren zit de watersporter thuis en als de watersporter uitvaart zijn de trekvogels meestal elders. Watersporters hebben met ons gemeen,dat ze pal staan voor het grote open water en de kwetsbare schoonheid van het landschap. Wij trekken dan ook veel samen op.

Het wordt toch wel erg druk op het water is dat niet schadelijk?
Wij willen wel enige regulering van vaarroutes door ontwikkeling van aantrekkelijke vaardoelen zodat elders luwte ontstaat voor de natuur. Maar dat willen de watersporters zelf ook. Wij verwachten door de vergrijzing niet zo'n grote groei meer in het botenbezit zodat de recreatiedruk niet veel meer zal toenemen. Dat we geen watersportvereniging zijn blijkt als het gaat om uitbreiding van havencapaciteit. Vaak is die grootschalig en zo duur dat men met de haven ook buitendijks woningbouw wil realiseren om het plan financieel haalbaar te maken. Tegen zo'n koppelverkoop verzetten we ons wel , helemaal als het om kwetsbaar natuur af cultuurlandschap gaat. Vooral op de Noord-Hollandse en Friese kust zijn we zuinig. Daar willen we alleen seizoensgebonden activiteiten toestaan die in de winter gesloten zijn. Wij willen graag dat Almere en Lelystad een mooi waterfront met duurzame haven ontwikkelen als het maar niet ten koste gaat van het grote open water.

Wat vindt de IJV van het plan voor een dubbelstad Amsterdam-Almere?
Een onzalig idee zonder stedebouwkundige basis. Slecht voor Amsterdam want dat verliest zijn laatste middeninkomens aan Almere en krijgt er probleemwijken voor terug; slecht voor Almere want het wordt nog meer een slaapstadswijk van Amsterdam. En slecht voor het gebied ertussenin, het IJmeer, dat door de toenemende verkeersdrukte zal worden vernield.

En de IJmeerlijn?
Almere en Amsterdam willen een rechtstreekse verbinding dwars door het IJmeer. Die IJmeerlijn loopt van waar we niet zijn naar waar we niet moeten wezen: van het geisoleerd gelegen IJburg I naar een Almeerse buitenwijk. Verkeersonderzoek wijst dan ook nu al uit dat het ding matig zal presteren. Als een brug op pootjes wordt die lijn zeker peperduur, een stomp in het oog voor het landschap en een verstorende hindernis voor vogels en vaarders. Bovendien is er vlakbij een alternatief over de Hollandse brug. Smijt geen geld in het water: geen IJmeerlijn dus...

Maar betere verbindingen helpen Almere toch uit zijn isolement?
Ja, maar die verbindingen moeten ook weer niet te goed worden want dan wordt Almere nooit een zelfstandige stad. Dat weten we uit ervaring met de Westerscheldetunnel. Men dacht dat de werkgelegeheid in Zeeuws Vlaanderen erdoor zou toenemen maar het omgekeerde is het geval. De hoogwaardige werkgelegenheid verdwijnt naar het Noorden, want je bent er nu toch zo via de tunnel. Dat gaat ook met Almere gebeuren. Alleen de pendel wordt nog groter en de verkeersproblemen worden nog erger. Ten koste van het IJmeer, maar ook de Vechtstreek, de Naardermeer en de buitenwijken van de Amsterdam zelf.

Wat moet er dan gebeuren?
Almere is het meest geholpen met eigen werkgelegenheid, zoals bijvoorbeeld een eigen universiteit. Als vereniging hebben wij dat geillustreertd bij ons 30-jarig jubileum met het plan voor de Zuidvaardershaven aan de kust van het Markermeer. Daarmee geven we Almere een eigen attractief waterfront en tegelijk ook nieuwe werkgelegenheid. Bovendien heeft regionaal economisch onderzoek uitgewezen dat Almere zich juist beter kan oriënteren op steden als Amersfoort.

En de Zuiderzeelijn dan?
Net als bij Almere helpt zo'n snellere verbinding met de Randstad het Noorden niet echt. Daar is nu ook Minister Peys wel achter. Die vindt de verbetering met de Hanze lijn (plus) vanaf Lelystad wel voldoende. In plaats van met geldverslindende infrastructuur is het Noorden beter af met gerichte economische maatregelen. Wat overblijft is het traject tussen Almere en Amsterdam. Dat wordt nu apart bekeken. Uit de nut en noodzaak discussie is in ieder geval gebleken dat de overgrote meerderheid van de deelnemers uit de aanliggende provincies die Zuiderzeelijn over de Hollandse brug wil en niet dwars door het IJmeer. Overigens ligt de echte Zuiderzeelijn voor de IJV waar Lely hem had bedacht namelijk over de Afsluitdijk.

Hoe moet het verder met de visserij?
De visstand is zo achteruitgegaan dat een (warme) sanering van de Ijsselmeervisserij niet te vermijden is. De teruggang is raadselachtig want niet alleen het gevolg van overbevissing. De IJV wil een verbetering van de visstand. Er komt een vistrap in de Afsluitdijk. Aan het terugdringen van de vogelsterfte door verdrinking in de netten wordt gewerkt. De IJsselmeervisserij kunnen we niet missen want ze vangen de roofvis weg waardoor andere vissoorten een betere kans hebben, waardoor ook de visetende trekvogels van voedsel verzekerd blijven. Bovendien zorgt de visserman op het water met zijn aanwezigheid voor het nodige toezicht en veiligheid. Die taak zouden we graag gesubsidieerd willen zien, net zoals de boeren voor beheerstaken extra krijgen betaald.

Wat vindt de IJV van de zandwinning?
Wij zeggen gebruik mag, verbruik niet. Delfstoffen als zand vinden we verbruik als het materiaal het gebied verlaat. Uitdieping van de vaargeul naar Lemmer en het zand gebruik en voor natuurontwikkeling gaat dus nog wel. Veel zand is gebruikt voor verstedelijking (IJburg, Almere en bijbehorende infrastructuur). Bij IJburg geeft dat dubbele schade: eerst als zand gewonnen wordt en vervolgens als het opnieuw wordt gestort als eiland. De werveling maakt het water jarenlang zo troebel dat het bodemleven in de wijde omgeving wegkwijnt. Er is dan onvoldoende voedsel voor de overwinterende vogels en die populaties zijn dan ook de laatste jaren schielijk afgenomen. Gelukkig is IJburg II overbodig. Tegen kleinschalige zandwinning hebben we minder bezwaar. Het blijkt dat de putten door vissen worden benut om te overwinteren. In het algemeen zijn we voor vergroting van dieptevariatie om water en bodemleven te bevorderen.

Dat is toch veel te veel voor een kleine vrijwilligersvereniging?
Dat is het ook en daarom werken we nu samen met grote zusterorganisaties als Landschap Noord-Holland, Waddenvereniging, It Fryske Gea en Het Flevolandschap in de stichting Verantwoord Beheer IJsselmeer (VBIJ). Daardoor kunnen we nu een vuist maken om deze zoete binnenzee beter te beschermen en te beheren. Nu de Markerwaard niet meer doorgaat moeten we samen een antwoord vinden op de uitdagende vraag: hoe verder?