door Marten Bierman

Je hoort af en toe enthousiaste verhalen over de mogelijkheden om met behulp van bebouwing ons landschap en de natuur te verbeteren. Het zijn verhalen want bewezen is er nog niets. Gesteld wordt dat door te investeren in rood het geld wordt verdiend om flink wat aan groen te doen. Zou dat waar kunnen zijn?

Allereerst is er het probleem van het waar-dan-wel? Uitgangspunt is immers dat er zeëen van ruimte beschikbaar zijn waarin te kust en te keur aan de natuur kan worden gebouwd, nadat er rood is aangelegd. De tragiek is nu juist dat in ons dichtbevolkte land de plekken ontbreken waar geen blind paard nog schade kan doen. Die zijn allang opgesoupeerd. Er zijn alleen nog plekken van waarde over. Dat is af te lezen aan de problemen die op veel bouwplaatsen optreden omdat daar nu net (nog) een tegen uitsterven te beschermen beestje huist. Iedereen kent namen als de Korenwolf en de Rugstreeppad.

Verwonderlijk is dat niet want de europese regelgeving is er natuurlijk niet gekomen omdat het zo goed ging met de natuur. Jarenlang is natuur en landschap onder te voet gelopen bij de bouw. Het gevecht om de ruimte spitst zich dus toe op wat er nog over is. En daar zijn nu juist veel van die planten en dieren heen verjaagd. Voor nog meer rood wordt dus altijd weer opnieuw open ruimte opgeofferd. Dat is goed zichtbaar bij IJburg. Ter compensatie voor het dempen in het IJmeer wordt nog meer gedempt, maar dan voor de vogels en vissen. Het grote open water wordt zo kleiner en droger.

Alleen al in maat en schaal zijn natuur en landschap de verliezers. Men noem dat wel bloempotten natuur. Rood komt ook nooit alleen. Het eist (spoor-)wegen, hoogspanningsmasten en kantoren. Het brengt lawaai mee en (licht-)verstoring die veel verder reikt dat de bebouwing zelf. Openheid versnipperd, park wordt perk.

Als de plannen voor buitendijks Almere doorgaan verdwijnt er nog eens 700 hectare kwetsbaar open water. De plannenmakers denken dat te compenseren door zo'n duizend hectares in Flevoland in plas en drasland om te zetten. Let wel: niet bebouwde stad maar open land wordt drasland. Wel zou het aangelegd worden voordat met het buitendijkse bouwen zal worden begonnen. Het wordt de saldobenadering genoemd, waarbij pas na gebleken succes tot buitendijks bouwen zal worden overgegaan. Naast Almere, wordt ook buitendijks bouwen in Hoorn en Muiden ermee mogelijk want er zijn immers nog hectares over!

Ten opzichte van de jantje-van-leiden-compensatie voor IJburg is dat een stap vooruit in het denken. Maar knapt de Hoornse Hop er nu van op als er ver weg in Flevoland plas en dras wordt gemaakt? Eigenlijk zou ter plaatse of in de buurt verstedelijkt gebied moeten worden ingeleverd. Dat gaat ook wel gebeuren als er doorgebouwd wordt in deze tijd van verzadiging: de markt wordt dan een verplaatsings markt. Er wordt doorgschoven naar nieuwbouw terwijl de verlaten oudbouw niet meer vol komt. Dat is met kantoren al aan de gang, dus neemt de roep om sloop toe. Liefst meer dan er gebouwd wordt moet tegen de grond om leegstand terug te dringen. Ook met woningbouw is dat al aan de gang. In Heerlen moeten voor een nieuwbouwwoning twee slooppanden worden ingeleverd.

Overigens hebben we het dan nog niet gehad over de kosten van buitendijks bouwen. Die zijn zo hoog dat het de vraag is of er wel genoeg aan de strijkstok blijft hangen om natuurbouw te bekostigen. Helemaal als de markt dat moet dragen en die slapjes is. Er is dus alle tijd om ons eens te buigen over een werkelijk waterdichte natuurcompensatie. Echt een kluif voor de nieuwe VBIJ....

Marten Bierman