door Marten Bierman en Jan Dooyes

Amsterdam/Almere - De Zuiderzeelijn (ZZL) moet de randstad via het IJmeer beter met het hoge Noorden gaan verbinden, zo vindt het kabinet. De Tweede kamer heeft sinds het drama met de Betuweroute ernstige twijfels over dit soort grootschalige projecten en heeft door een eigen tijdelijke commissie onder leiding van Adri Duivesteijn vastgesteld dat eerst nut en noodzaak van zo'n project beter moeten worden vastgesteld. Er is in het verleden veel te vanzelfsprekend aangenomen dat een project ook wel aan de gestelde doelen zal beantwoorden. Eigenlijk was dat project meer het doel en was de rest mooi meegenomen. Op de roep om verbetering van bijvoorbeeld regionale economische ontwikkeling volgde steevast een infrastructurele ingreep en werd ook nog eens niet gekeken of het niet anders veel beter kan.

Over nut en noodzaak van de Zuiderzeelijn is inmiddels het nodige bekend geworden. Eind januari hadden de deelnemers aan die discussie een gesprek met minister Peijs. Wij waren er ook. Het ging over de resultaten van de gesprekken met inwoners van de provincies waar de lijn doorheen zou moeten lopen . Dat de meningen uiteenlopen met de ligging van de provincie was wel te verwachten. Zo vindt men in het Noorden de bereikbaarheid niet zo'n probleem, want er zijn nog weinig files. In het Groningse is er sprake van een gevoelsmatige grote afstand tot de randstad: een nabijheidsprobleem. Het wegnemen van dat gevoel moet toch ook kunnen zonder een miljarden kostende ZZL, zou je zeggen? Dat idee heeft de minister inmiddels ook. Als we haar goed hebben begrepen is ze voor het opknippen van de lijn zodat met het randstad gedeelte bijvoorbeeld beter kan worden ingespeeld op de daar spelende problemen, vooral bereikbaarheid. Het andere deel kan dan beter worden toegespitst op nabijheid.

Hoe dat wordt vormgegeven komt te staan in de structuurvisie die nu in de maak is en in april verschijnt. De Minister bedankte niet alleen de deelnemers voor hun inbreng maar beloofde ook dat die echt mee zal wegen bij de opstelling van de visie. Dat kan nog interessant worden waar de deelnemers zich in meerderheid hebben uitgesproken voor een verbeterde intercity verbinding en niet voor de zweeftrein en ook nauwelijks voor de superbus. Bij nadere bestudering van het verslag stelden wij bovendien vast dat de deelnemers ook in grote meerderheid kozen voor een tracee via de Hollandse Brug! Dat wordt nog aan de conclusies toegevoegd beloofden de onderzoekers. Met het opknippen van de ZZL worden de economische voordelen voor het Noorden danig gerelativeerd. Het Noorden is meer geholpen met onderwijs, onderzoek en innovatie gericht op het gebied zelf en het Kabinet lijkt dit ook te beseffen.

Het gevaar is wel dat het stuk tot Almere een eigen leven gaat leiden en de lijn dwars door het IJmeer weer als alternatief opdoemt. Zeker als het gedeelte naar het Noorden met minder toekan dan gedacht. We vernamen dat er al een studie naar wordt verricht in het kader van de corridor Schiphol-Amsterdam-Almere. Totnutoe is de IJmeerlijn gedacht als een regionale lijn. Gegeven de enorme kosten voor een brug of tunnel scoort die volgens recent verkeersonderzoek matig voor zowel tram, metro, bus als auto. Verbetering van de verbindingen over de Hollandse Brug ligt dan voor de hand. Bovendien zijn vanaf die brug ook gemakkelijker meer regio's vanuit Almere bereikbaar. Maar 12-15% van het Almeerse verkeer rijdt ook echt door naar Schiphol.

We bedankten de Minister voor de geboden mogelijkheid om zo vroeg in de besluitvorming onze mening te geven en de belofte van de Minister om er zich ook echt wat van aan te trekken. Kernprobleem is dat wonen en werken te ver uit elkaar zijn gelegd. Dat dwingt tot forenzen en dus tot steeds meer infrastructuur. Aan nog meer wonen zonder werk in Almere hangt dus een gedwongen verkeerskundig prijskaartje, ook voor milieu en landschap. Dat moeten we niet meer willen.

Zowel Zuiderzeelijn als IJmeerlijn zijn nu nog geprojecteerd dwars door een landschappelijk en ecologisch kwetsbaar en nationaal en internationaal beschermd gebied: het IJmeer. Europese regelgeving vereist dat als nut en noodzaak inderdaad zijn vastgesteld er moet worden gekeken of er een alternatief is. Welnu, dat ligt er pal naast : de Hollandse Brug. Het haalbaarste tracee rolt zo als vanzelf uit de procedure.
Bovendien weet de Minister zich gesterkt door de uitspraken van de deelnemers aan de nut en noodzaak discussie. Die zeiden nadrukkelijk dat de ZZL niet ten koste mocht gaan van rust en ruimte in het Noorden. Ongetwijfeld bedoelden ze door te zwijgen over het Westen niet dat het hier wel mocht. Alleen, hier in het Westen is het zo vanzelfsprekend om zuinig te zijn op de rust en ruimte die ons nog rest, dat je het er daarom al niet eens meer over hebt! Kijken of Minister Peijs nu ook woord houdt...

Marten Bierman en Jan Dooyes