Zeeburg, 13 juni 2003 - Bij de ondergang van de failliete Stichting Welzijn Zeeburg (SWZ) rollen dezer dagen nog de laatste koppen. Ook voormalig directeur Marion Hartog van Banda, aanvankelijk nog ingehuurd door de welzijnsstichting Alcides die de failliete boedel van Welzijn Zeeburg heeft overgenomen, verliest nu haar baan. Van Banda zou geconstateerd hebben dat "er is geen draagvlak meer is" voor haar positie, die als gevolg van het faillissement onder vuur lag bij het personeel als de politiek van Zeeburg. Van Banda heeft zich nu teruggetrokken.

Alcides zal Marcel Deijl tot nieuwe directeur van Alcides Zeeburg benoemen, de naam waaronder het voormalige Welzijn Zeeburg als werkmaatschappij van Alcides verder door het leven zal gaan. Deijl heeft zijn sporen verdiend bij een welzijnsorganisatie in de Haagse Schilderswijk, een buurt met veel overeenkomsten met de Indische Buurt. Het personeel van Alcides Zeeburg zal binnenkort geïnformeerd over de laatste ontwikkelingen.

Alcides, een "brede welzijnsorganisatie" met regiokantoren Amsterdam Zuid-Oost, Zuider- Amstel en het Drentse Emmen heeft per 1 juni de activiteiten en een deel van het personeel van de failliete Zeeburgse welzijnsstichting overgenomen. Stadsdeel Zeeburg en Alcides tekenden op 3 juni een intentie overeenkomst over de overname.

Als groentje op proeftijd
Bij de doorstart van de voormalige Stichting Welzijn Zeeburg als Alcides Zeeburg verliezen circa 100 van de 300 werknemers hun baan. Enkele sociaal werkers die vele jaren ervaring in de buurt hebben zijn definitief ontslagen. Hiermee lijkt veel deskundigheid verloren en mag worden betwijfeld of projecten behouden kunnen blijven.
De medewerkers die blijven zijn allen aangenomen op korte tijdelijke contracten. In sommige gevallen zijn loonschalen en urenaantallen verlaagd, een aantal gedeeltelijk reguliere krachten zijn teruggeplaatst in een ID baan. De ID'ers krijgen halfjaarcontracten, Alcides zal nog bezien hoe deze dienstverbanden later zullen worden voortgezet.

"Alles wat normaal niet mag in Nederland, wordt nu opeens mogelijk via de constructie van faillisement-en-doorstart," zegt Marco Bleeker, als partner van een medewerker nauw betrokken bij het faillisement.
"Stel je voor: na jaren werkzaam te zijn geweest wordt je opeens als groentje op proeftijd gezet. Wat een gotspe! En je naaste collega is al helemaal ontslagen. En in december moet je maar kijken of je zelf nog mag blijven."
De perikelen rond de betaling van de lonen zijn nog niet opgelost. Over de maand mei werden de lonen opnieuw te laat betaald. Het vakantiegeld dat normaal gesproken wordt uitgekeerd in de maand mei zal waarschijnlijk pas in augustus worden betaald.

De weinig fraaie gang van zaken rond de ontslagen en later weer aangenomen medewerkers gaat volgens Astrid Abendroth van de VVD fractie van Zeeburg, lijnrecht in tegen de afspraken met en de garanties van het Stadsdeel, waarin bepaald werd dat het uitvoerend werk behouden zou blijven. "De commissie en raad zijn niet van dit soort voornemens op de hoogte gesteld. De huidige handelwijze met tijdelijke contracten en het niet aannemen van in mijn ogen mondige werknemer(s) geeft mij nu het gevoel dat ik maar half ben voorgelicht," stelde Abendroth in schriftelijke vragen aan wethouder Fatima Elatik.

Wat veel personeelsleden vooral hoog zit zijn de ingrijpende gevolgen dat zo'n faillissement in de welzijnssector heeft, met name voor uitvoerend personeel en doelgroepen (die vaak in elkaar overlopen ).
"Natuurlijk is een faillissement nooit leuk, maar in deze sector, waar je met mensen werkt, zijn er extra bedenkingen."
"Met name draag je daarmee uit dat alles om geld gaat, zegt welzijnswerker Mieke Maes, aanvankelijk ontslagen, maar na protesten van personeel en politiek, alsnog opnieuw in dienst genomen.
"Mensen worden beoordeeld op het feit of zij geld kosten of geld (kunnen) opleveren; niet of zij nuttig werk verrichten. Naar de doelgroepen toe lok je dan een "zie je wel, we tellen toch niet mee"-reactie uit, die dus demotiverend werkt. Terwijl je in dit werk juist het tegengestelde wilt bereiken." "Het is allemaal erg zuur voor de mensen die niet meekomen, en dat zijn vooral ook laagbetaalden, die zijn nu op een uitkering aangewezen," aldus Maes. "Een faillissement is altijd sociaal onrechtvaardig. Een aantal mensen die onder moeilijke omstandigheden hun werk zijn blijven doen, leveren nu alles in, hun baan, hun rechten en hun toekomst."

Normaal aan het werk
Veel personeelsleden van de voormalige Stichting reageerden opgelucht bij het bericht van het vertrek van hun vroegere directrice. Ze houden haar, en sommige eveneens ontslagen beleidsmedewerkers, medeverantwoordelijk voor de ondergang van de Stichting. Bovendien hekelen zij de riante salarissen die een aantal topmanagers zichzelf hadden toebedeeld, dit terwijl voor activiteiten ten behoeve van de doelgroepen de laatste maanden nog nauwelijks geld beschikbaar was.
De komst van Marcel Deijl wordt door het personeel van Alcides Zeeburg met optimisme begroet, al had men dat graag wel wat eerder willen horen. Het gaat vooral om het vertrouwen dat hersteld moet worden, zo zegt het personeel, dat graag weer onder normale omstandigheden aan de slag wil om de "positieve dingen" van de voormalige Stichting, die er zeker ook zijn, nu verder te ontwikkelen. Er is hoop dat er eindelijk weer eens "normaal gewerkt kan worden".

Ook de politiek van Zeeburg reageerde opgelucht op de overname en de komst van de nieuwe directeur. "Van de potentiële overnamekandidaten voldoet Alcides het beste aan de door het stadsdeelbestuur vastgestelde criteria voor het aangaan van een subsidierelatie voor het uitvoeren van welzijnsdiensten en kinderopvang," zo zeggen de verantwoordelijk wethouders Tjeerd Herrema en Fatima Elatik. Voor de resterende 7 maanden van dit jaar stelt stadsdeel Zeeburg een subsidie van 2,1 miljoen euro beschikbaar.

Grote problemen
Behalve optimisme is er ook zorg. Veel werknemers van de Stichting zijn achteruit gegaan in salariëring. Ook is voor sommigen het aantal uren verminderd. Zorg betreft ook de budgetten die beschikbaar zullen komen voor activiteiten. Alcides heeft inmiddels toegezegd alle zomeractiviteiten te laten doorgaan.
Zorgwekkend is ook de staat van een aantal gebouwen van de voormalige Stichting. Er is sprake van groot achterstallig onderhoud, de inrichting is uit de tijd, sjoemelig en shabby. "En daar komt onze doelgroep dan mee in aanraking. Dit getuigt van gebrek aan aandacht voor de werkvloer."

Netty Gelijsteen (Amsterdam Anders) ziet rond het jongerenwerk nog "grote problemen." "We hadden al een strukturele onderbezetting en een slechte aansturing na het vertrek van het hoofd jongerenwerk, toch zijn ook hier ontslagen gevallen die op het gevaarlijke af zijn. Ik hoop dat we Alcides kunnen overtuigen hier extra in te zetten."
Silver Sissors, het meiden centrum in de Molukkenstraat gaat nu gerund worden door een oudere werker. Ik vind dat op z'n zachts gezegd geen kwaliteits-oplossing," aldus Gelijsteen.
Dan is er nog de vraag in hoeverre Alcides het complete pakket aan activiteiten zal kunnen en willen handhaven. Komt er een verschuiving naar kinderopvang, en zal het allerlei andere projecten, het sociaal-culturele werk en volwassenenwerk waar de meeste ontslagen vallen af te stoten?
"Alcides staat voor de continuering van activiteiten van de failliete SWZ over de volle breedte," stelt het stadsdeel in de intentieovereenkomst. "De Stichting Welzijn ging niet voor niets failliet," zo zegt Albert van Wingerden, algemeen directeur van de koepelorganisatie Alcides. "Als de budgetten niet wijzigen ontkomen we niet aan maatregelen."

De Ondergang
De problemen rond de Stichting Welzijn Zeeburg ontstonden al in de negentiger jaren. Opgericht in 1990 maakte de Stichting in de eerste tien jaar van haar bestaan een sterke groei door, van 95 medewerkers op 10 lokaties tot bijna 300, werkzaam op circa 30 locaties.
Toenmalig directeur Piet van Kessel kon "de cultuuromslag nodig om leiding te kunnen blijven geven een moderne organisatie" niet aan. Na een auto ongeluk waardoor hij geruime tijd uit de running was ontstonden er problemen en stagnatie in de uitvoering van de ondernemingsplannen.
Bestuurslid Wanda Pelt en Zafer Yurdakul van Matrix Partners onderzochten de bedrijfsvoering van de Stichting, waarna Yurdakul werd aangesteld als interim-manager. Van Kessel werd in november 2000 op nonactief gesteld en vervolgens door tussenkomst van de kantonrechter ontslagen.
Hierbij werd hem een vergoeding van 600.000 gulden toegekend. Gevoegd bij het riante honorarium van Yurdakul (500.000 gulden op jaarbasis), raakte de Stichting door de managementscrisis gelijk door haar laatste financiële reserves.
Yurdakul stelde de strategienota "Een nieuw Kompas" op, "een degelijk stuk werk, maar vooral nog een probleemanalyse". Hij probeerde vervolgens orde op zaken te stellen en de Stichting aan een modernere bedrijfsvoering te laten wennen. Ook ging hij contracten over kinderopvang aan met het stadsdeel, die later te hoog gegrepen bleken te zijn.

In maart 2002 werd hij opgevolgd door Marion Hartog van Banda, die vervolgens een nieuw managements-team om zich heen formeerde. Zij lieten zich "goed betalen". Zat Van Kessel nog in schaal 52 van de CAO Welzijnswerk, Van Banda zou zich in schaal 72, zo'n 4000 gulden méér per maand, hebben laten inschalen. Andere (beleids) medewerkers kregen naar rato vergelijkbare bedragen boven hun CAO-lonen.
Dit werd uiteraard met scheve ogen bekeken door de overige medewerkers van de Stichting. "Anderen zijn aan het verdienen, wij zijn aan het werk," werd er gemokt.
Bovendien werd ook op andere terreinen (te) kwistig met geld omgesprongen. Dure afscheids- of welkomstfeestjes, een dure nieuwe "huisstijl", terwijl er een half jaar later al geen geld meer was voor een folder in de wijk.
De problemen van de Stichting werden onder de nieuwe directie alleen maar erger. "Het werd allemaal steeds mistiger, je had het gevoel dat je weggleed. Er ontstond een scheiding tussen management en werkvloer. Alle energie en geld leken te worden weg-gemaneged."

De Stichting bleek achteraf zich de uitbreiding van de kinderopvang niet te kunnen permitteren, mede ook door de economische terugval. De budgetten van het welzijnswerk werden gebruikt om de gaten in de kinderopvang te dichten.
Ook administratief waren de zaken niet op orde. "In november vorig jaar kreeg ik in de gaten dat we het niet meer in de klauw hadden," constateert Mieke Maes nu. "Er kwamen geen richtlijnen meer van de administratie, niemand vroeg ons een begroting voor het volgende jaar op te stellen. Tegelijkertijd was er geen geld meer voor de meest basale dingen, zoals toners voor de printers. Bovendien ontbrak het volledig aan inhoudelijke sturing."

Terwijl het bestuur en het stadsdeel leken te zitten slapen, hield Van Banda mordicus vol dat er niets aan de hand was. Tegelijkertijd werd het personeel monddood gemaakt. "We mochten niet meer met ambtenaren en politici praten, laat staan met de pers."
Tijdens presentaties bij de commissievergaderingen Welzijn begin dit jaar hield de directie nog steeds de schone schijn op. "Naar omstandigheden gaat het redelijk wel," zo zei de directie steevast.
In maart was echter "plotseling" afgelopen. Zonder een financiële injectie zou de Stichting niet meer kunnen overleven. Het stadsdeel weigerde enkele tonnen extra ter beschikking te stellen. Er restte nog slechts een faillissement.

De raad van Zeeburg reageerde furieus. Men voelde zich bedrogen. Een maand geleden nog mooie verhalen, nu een faillissement.
Toch kunnen hierbij nog vragen gesteld worden. Wisten wethouders werkelijk niet dat er iets aan de hand was?
"Natuurlijk wel," zegt Wanda Pelt, voormalig bestuurslid van SWZ. "Ik heb in december bijna zitten huilen bij Lars Nanninga dat het zo niet meer ging." (Lars Nanninga is onlangs wegens gezondheidsredenen afgetreden als wethouder Welzijn) Natuurlijk," zegt ook Jan Vermij, raadslid voor de Buurt Aktie Partij. "Ik heb niet anders geroepen dan dat het niet goed ging."

Uiteraard had het stadsdeelbestuur ook uit het ontbreken van de meest elementaire financiële stukken als jaarrekeningen en begrotingen natuurlijk al veel eerder conclusies kunnen trekken. Bovendien waren in de loop van vorig jaar al bepaalde subsidies bevroren. Daarnaast had het plotselinge gedwongen vertrek van het betrokken sectorhoofd van het stadsdeel de politiek de ogen kunnen openen.
Ook de "zeer vriendschappelijke relatie" tussen interim directeur Zafer Yurdakul en de toenmalige wethouder Welzijn Nesip Can had bij de raad vragen moeten doen oproepen. "Werd het toen allemaal wel goed gecontroleerd," vragen de werknemers zich nu af. Is het stadsdeel niet te kort geschoten in haar controle taken? Werd er niet teveel met de mantel der liefde bedekt?"

Dit zijn uiteraard vragen die de curator in het faillissement straks, als de eerste kruitdampen zijn opgetrokken, en de doorstart van SWZ als Alcides Zeeburg op de rails staat, zal mogen beantwoorden. Er zijn namelijk nogal wat onderlinge schulden en vorderingen evenals oud zeer te vereffenen.

Martin van Etten