Gebouw Pacman op het Borneo-eiland

Amsterdam/Zeeburg, 27 september 2000 - Achter de tekentafels en in de ambtelijke nota's klonken de uitgangspunten voor de nieuwbouwplannen in het Oostelijk Havengebied soms beter dan later na realisatie werd ervaren. Bij de ontwikkeling van het Oostelijk Havengebied ging men bijvoorbeeld uit van de gedachte dat "het oorspronkelijk karakter van het voormalige havengebied" zoveel mogelijk moest worden "gerespecteerd". Dat betekende in de praktijk dat tijdens de planvorming nauwelijks gedacht werd in termen als groen- en speelvoorzieningen. Er was immers volop water en ruimte, en door water gelijk te stellen aan groen, kon op de voormalige haveneilanden ook nog eens een zeer hoge bebouwingsdichtheid gerealiseerd worden. Hierdoor hebben vooral Sporenburg en het Borneo-eiland, waar relatief veel laagbouw is gerealiseerd, een nogal "stenig" karakter. Groene plekken zijn op deze eilanden spaarzaam.

Monotonie
Omdat wonen toch iets anders is dan in de haven werken en andere kwaliteiten van de woonomgeving vraagt, klagen de nieuwe bewoners, nu de eilanden hun voltooing naderen, steen en been over het gebrek aan groen en speelruimte voor de kinderen. Bij een wandeling door het gebied valt op dat de nieuw aangekomenen, zodra ze hun woning hebben betrokken gelijk een aantal plantenbakken op de stoep plaatsen, of de straat openbreken voor de aanleg van een geveltuintje om de door hen ervaren "monotonie van de lange en kale straten" te doorbreken. Op de tekentafel oogden de geprojecteerde "zichtlijnen" ongetwijfeld fraai, maar in de realiteit worden ze door velen als onvriendelijk en naargeestig ervaren.
Om het het "gebrek aan groen" te compenseren heeft het stadsdeel het zelfs op water gezocht en recentelijk het fenomeen drijvende eilanden met aanvullende groenvoorzieningen geïntroduceerd, hiermee in principe het failliet van de visie dat water gelijk staat aan groen, erkennend. Het stadsdeel stelde kunstenaar Robert Jasper Grootveld in staat een aantal drijvende eilanden van piepschuim te maken en deze te beplanten, en meerde ze af in het Spoorwegbasin en in de Entrepôthaven. Met gebruiksgroen waar gespeeld en gevoetbald kan worden hebben deze noodvoorzieningen echter niets van doen.

Steenwoestenij
Zo is het niet onbegrijpelijk dat van tijd de roep om meer groen doordringt tot de stadsdeelburelen en bewoners plannen waar dat nog kan, proberen te herzien, of met voorstellen komen bestaande situaties aan te passen aan de wensen van de bewoners en daardoor te voorzien in een extra speelgelegenheid of een stukje extra groen.
Rond Entrepôt-West slaagde een actief bewoners-comité er in het stadsdeel te overtuigen van de noodzaak van een speelvoorziening voor de opgroeiende jeugd, overigens pas na jarenlange "strijd en actief lobby-werk". Bewoners van de Feike de Boerlaan vochten de versnippering van het groen in de oorspronkelijke plannen voor de inrichting van hun straat aan en slaagden erin de gemeentelijke plannenmakers te winnen voor hun eigen ideeën. Iets waar ze overigens nu de rekening voor gepresenteerd krijgen, omdat hun straat nog steeds een steenwoestenij is en op definitieve inrichting wacht, terwijl hun woningen toch al geruime tijd geleden zijn opgeleverd.

Groenplan en verkeerscirculatie

Groenplan Pacman
Rond Pacman en op het oostelijk deel van het Borneo-eiland blijkt het gebrek aan groen- en speelvoorzieningen dermate nijpend dat bewoners van arrenmoede zelf achter de tekentafel hebben plaats genomen en een plan hebben bedacht om iets te doen aan het gebrek aan groen op hun eiland.
Zo toog Arthur Heuwkemeijer, bewoner van de Borneokade, onlangs naar de stadsdeelraadsvergadering om te pleiten voor het vervangen van een deel van de ongetwijfeld met goede bedoelingen aangelegde sierbestrating, door twee "groene driehoeken" aan de oost- en zuidzijde van het gebouw Pacman. Ook vroeg hij het stadsdeel een stijger aan te leggen en daar een drijvende tuin van Grootveld, die zijn atelier aan de overzijde van Pacman heeft, aan te meren.

Laetitia Ederveen en Duco Stadig (bij de overdracht van het eerste drijvende eiland) houden zich braaf aan de uitgangspunten voor het Oostelijk Havengebied.

Onrealistisch
Op het eerste gezicht een mooi plan dat eind september met welwillende aandacht werd ontvangen door de raad en de verantwoordelijk wethouder.
"Een leuk idee," zei GroenLinks wethouder Ederveen, maar in één adem refereerde ze aan de uitgangspunten voor de Oostelijk Havens, het adagium zoals GroenLinks raadslid Hoek het vervolgens noemde, een "stenen gebied" dat de herinnering aan het havenverleden levend moet houden, te scheppen.
Nu het eiland nog in beheer is bij de stedelijke ontwerpers en bouwers heeft een dergelijk voorstel tot vergroening, alleen al vanwege deze uitgangspunten, geen schijn van kans, zo bleek. Ederveen meldde dat stedelijk wethouder Duco Stadig, weliswaar de moeite had genomen de schets te bekijken en van advies te voorzien, maar het plan als "onrealistisch" van de hand wees.
Dat had ook te maken met de voorgestelde verkeerscirculatie. De verbinding tussen Feike de Boerlaan en het woongebied aan de oostzijde van Pacman zou niet meer aan de zuidkant van Pacman lopen, maar na aanleg van het groen aan de noordkant via de Stuurmankade. "Zo leg je de problemen bij je buren," constateerde wethouder Ederveen.
Daardoor raakte ook het idee voor de bouw van een steiger en de aanleg van een "drijvende eiland" op de achtergrond en ging de raad over tot de orde van de dag. Zo stierf een sympathieke exercitie om iets proberen te doen aan het alom gevoelde tekort aan groen, nog voordat de andere bewoners van het eiland van het plan hebben kunnen kennis nemen, een voortijdige dood.

Drijvende tuinen van Jasper Grootveld

Indien u wilt reageren, stuur een e-mail aan de redactie