door Willem Schaftenaar

Rotterdam, 21 maart 2001 - Gedurende de afgelopen weken is de dreiging van een uitbraak van mond- en klauwzeer (MKZ) het gesprek van de dag geweest. De hele samenleving lijkt ervan doordrongen te zijn. Via alle media wordt een beeld geschetst van een ramp die als een noodlot over ons heen komt. Deskundigen benadrukken de enorme besmettelijkheid van het virus. Overdonderd door de feiten proberen consumenten vergeefs de redelijkheid van het gevoerde beleid te achterhalen.

Agrarisch-economen rekenen ons voor dat we in 1991 de keus hadden tussen:

1. Meer geld verdienen in de veehouderij met de export van vlees en melkproducten naar de Verenigde Staten, Japan en Canada. Voorwaarde: het non-vaccinatiebeleid of

2. Doorgaan met het aloude beleid van jaarlijkse vaccinatie, zonder de aantrekkelijke exportbonus.

In de economische afweging werd berekend dat wanneer MKZ met een frequentie van één maal per tien jaar zou uitbreken, de veehouderij en alle daaraan verwante sectoren netto een fors bedrag zou overhouden. De politiek heeft toen, mede onder druk van enkele agrarische sectoren, gekozen voor het non-vaccinatiebeleid. Dit beleid werd tezelfdertijd Europese wet. En daaraan valt niet te tornen. Toch? Zo wordt het aan de consumenten uitgelegd.

Door 10 jaar achtereen de veestapel niet te vaccineren tegen MKZ, is de situatie ontstaan waarin de gehele veestapel van alle MKZ-vrije landen volkomen naïef is geworden: geen enkel dier in deze landen heeft antistoffen tegen het MKZ-virus. Dat is immers de voorwaarde die de drie grote landen stellen voor het mogen exporteren van vlees en melkproducten! In de afgelopen maand hebben we gezien waar dit beleid toe leidt: in het Verenigd Koninkrijk, zelf de grootste voorstander van het non-vaccinatiebeleid, zijn inmiddels honderdduizenden dieren vernietigd. Een zeer klein percentage had daadwerkelijk MKZ.
Nu het virus in Nederland dreigt op te duiken, begint ook hier de paniek uit te breken. Vervoersboden worden ingesteld, vervolgens om welzijnsredenen versoepeld en bij de eerste dreiging weer verscherpt. Dit levert ogenblikkelijk politiek gekrakeel op. Elke partij tracht weer munt te slaan uit deze wisselende koers. De minister probeert in Europa een vaccinatie-beleid bespreekbaar te maken en wordt vervolgens uitgejouwd wanneer hij geen gehoor vindt.
Er is een virus. Eén van de meest besmettelijke virussen. Dit virus kan zich in ogenschijnlijk gezonde dragers gedurende langere tijd handhaven. In een dierenpopulatie die nooit contact heeft gehad met het virus of met het vaccin-virus, kan het virus zich razendsnel verspreiden. De schade blijft echter relatief beperkt. MKZ is voor het dier lang niet zo’n ernstig probleem als bijvoorbeeld een Salmonella infectie. Voor de mens al helemaal niet. De paar gevallen die bekend zijn bij de mens, zijn van zeer onschuldige aard geweest.

Voordat het dier de symptomen gaat vertonen (sommige dieren krijgen helemaal geen zichtbare ziekteverschijnselen), wordt het virus gedurende een paar dagen al massaal uitgescheiden. Dat betekent dat elk vervoersverbod bij een verdenking per definitie te laat komt. Dat betekent verder, dat ook het afmaken van alle dieren op een verdacht bedrijf per definitie te laat komt. Beide maatregelen helpen in het tot staan brengen van een MKZ-epidemie, maar zijn niet afdoende. De kans is groot dat het virus daarnaast ook nog eens wilde dieren infecteert (reeën, edelherten, wilde zwijnen, egels). Het virus zal zich dan kunnen onttrekken aan de stamping-out methode die in de veehouderij gehanteerd wordt en zich nog maanden in het wild kunnen handhaven. Op dat moment blijken alle drakonische maatregelen voor niets te zijn geweest.
Er is een vaccin. Vroeger werden jaarlijks alle runderen gevaccineerd. Dat gaf redelijke bescherming. De varkens, schapen en geiten profiteerden mee van deze massa-entingen. Eigenlijk moest je twee maal per jaar enten, maar met slechts één maal per jaar kon het aardig in de hand gehouden worden wanneer er een uitbraak kwam. In zo’n geval werd snel overgegaan tot een ringenting rondom het getroffen bedrijf en daarmee was het probleem weer (tijdelijk) de wereld uit.

De tijden zijn veranderd. Steeds meer dieren worden over de wereld verplaatst. De risico’s voor verspreiding van het MKZ-virus nemen dus toe. Toch is de oplossing voor het probleem simpel. Vaccineer alle voor MKZ gevoelige dieren geheel volgens het advies van de Office International des Epizooties, d.w.z. twee maal per jaar, en de verspreiding van het virus wordt tot staan gebracht.
Proeven hebben aangetoond dat gevaccineerde dieren het virus niet meer overdragen aan niet-gevaccineerde, gevoelige dieren. Elke epidemioloog wrijft zich de handen vanwege de eenvoud van de oplossing. Elk kind kan het begrijpen. Sluiten de VS, Japan en Canada hun grenzen? Jammer dan. Waren we niet toch al van plan ons beleid t.a.v. de agrarische productie te herzien. ‘Kleinschaligheid, minder bedrijven’, het zijn kreten die door de politieke arena vliegen.
Het non-vaccinatiebeleid leidt tot massavernietiging van gezond vee en vee dat lijdt aan een infectie waarvan het over het algemeen zal herstellen. West Europa heeft hiermee de grens van de beschaving overschreden. In een wereld waarin overproductie tot mestoverschotten, vleesbergen, melkplassen en boterbergen leidt, wordt enerzijds de veehouderij gestimuleerd d.m.v. subsidies om meer te produceren dan economisch verantwoord is en anderzijds een politiek beleid gevoerd dat is gebaseerd op het principe van de Russische roulette: één maal per tien jaar mag een zeer groot aantal gezonde dieren vernietigd worden en een deel van de veehouders in een afgrond van ondraaglijk leed geduwd worden.
Meer dan 300 bedrijven zijn in het Verenigd Koninkrijk geruimd. Enkele tientallen inmiddels ook op het continent. Achter elke ‘ruiming’ schuilt een drama. Zelfmoord is geen uitzondering. Waar de Nederlands politiek terecht ferme taal uitslaat om te voorkomen dat er mensen zullen overlijden aan Creutzfeldt Jacob disease - er worden miljoenen gespendeerd aan het ‘ruimen’ van koeien die misschien wel eens BSE zouden kunnen hebben - is diezelfde politiek verantwoordelijk voor de tragiek die de boeren treft die de pech hebben dat hun vee verdacht is van MKZ. Meent men dat zelfdoding uit wanhoop zo veel minder erg is dan sterven ten gevolge van Creutzfeldt Jacob disease?

De minister van Landbouw wordt geadviseerd door zijn adviseurs. Dit zijn naast landbouweconomen vooral dierenartsen. Mensen die opgeleid zijn in de diergeneeskunde. Deze mensen weten hoe het MKZ-virus zich gedraagt. Zij kennen de epidemiologie van.

Zij weten dat een niet-gevaccineerde veestapel een willige prooi is voor het virus. Deze mensen zijn opgeleid om het welzijn van dieren te waarborgen. Sinds enkele jaren is er zelfs een wettelijke basis aan de welzijnseisen voor dieren gegeven. Deze mensen behoren hun oor niet te laten hangen naar de economen die kille berekeningen op papier maken, waarbij de winsttoename voor een deel van de veehouders in een periode van 10 jaar wordt afgezet tegen het drama dat we momenteel aan ons voorbij zien trekken.
Deze medisch geschoolde deskundigen behoren de minister op grond van hun kennis naar eer en geweten te adviseren. MKZ is niet uit te bannen met de middelen die ons nu ter beschikking staan. Op dit moment lopen er in Engeland meer dragers van het virus rond dan ooit tevoren. De minister verdient hulde omdat hij zijn nek durft uit te steken in de Europese ministerraad. Alle gezeur over het wel of niet te vroeg opheffen van vervoersverboden leidt af van de echte problematiek. De deskundigen weten het: in onze niet-gevaccineerde veestapel zal MKZ net zoals in het Verenigd Koninkrijk niet te stuiten zijn.