Toename CO2 maakte einde aan de laatste ijstijd
De overgang van het laatste glaciaal ( circa 20.000 jaar geleden) naar het holoceen (vanaf circa 10.000 jaar tot nu). Groen: globale temperatuur volgens proxies. Stippeltjes: idem volgens model. Rood: CO2 concentraties. Conclusie: de temperatuur volgt de ontwikkelimg van de CO2 concentratie. Hetgeen niet onverwacht is, CO2 wordt tenslotte al sinds jaar en dag (april 1896) als broeikas beschouwd. Grafiek : Shakun et al / nature.com
Amsterdam, 5 april 2012 -
Waardoor kwam er een einde aan de laatste ijstijd? Wat veroorzaakte de plotselinge toename van de CO2 concentratie van de atmosfeer, die tijdens de ijstijd circa 180 ppm bedroeg en in het daaropvolgend interglaciaal tot 280 ppm (ppm:parts per million) was opgelopen, een proces dat zich in het ijstijdtijdvak - het pleistoceen - vele malen heeft voorgedaan.
Kwam de toename van de CO2-concentratie door de opwarming als gevolg van een veranderende zonnestand of was deze opwarming juist een gevolg van die sterkere zonnestraling én de toename van de CO2-concentratie?
Met andere woorden, was de zon de motor van de opwarming, of was de toename van het broeikasgas CO2 de oorzaak van de opwarming?
Sceptici geloven graag het eerste, klimatologen zijn overtuigd van de tweede stelling, de opwarming is het gevolg van de toename van de CO2-concentratie.
Amerikaanse klimaatwetenschappers presenteren in het vakblad Nature nu een uitgebreide reconstructie van de klimaatveranderingen tijdens de ijstijden en een analyse van oorzaak en gevolg.
Daaruit blijkt dat het CO2 weliswaar niet de aanzet tot de omwenteling heeft gegeven - dat deed de zon - maar wel een zeer belangrijke factor was bij de verdere toename van de temperatuur.
Eerder werd al aangenomen dat een stijging van de hoeveelheid CO2 in de atmosfeer een belangrijke rol speelde bij opwarming van het klimaat na de ijstijd. Dit vermoeden werd echter ondermijnd toen onderzoek in Antarctica zou aantonen dat de stijging van de temperatuur aan het einde van de ijstijd eerder begon dan de stijging van het CO2-gehalte in de atmosfeer.
Nu blijkt echter dat deze uitkomst werd gebaseerd op onvolledige data, uitsluitend afkomstig van ijsboringen op Antarctica. De CO2-concentratie in de atmosfeer is weliswaar nagenoeg gelijkmatig verdeeld over de hele aarde, dit geldt echter niet voor temperatuur.
Het team van Jeremy D. Shakun en zijn collega's besloot daarom het onderzoek uit te breiden met tachtig temperatuursbepalingen van over de gehele wereld.
Hieruit bleek dat aan het einde van de ijstijd overal ter wereld de temperatuursstijging werd voorafgegaan door een stijgende CO2-concentratie, behalve op Antarctica.
De afwijking in Antarctica wordt volgens de onderzoekers verklaard door mogelijke verstoringen in de intensiteit in zeestromingen tijdens de eindfase van de ijstijd.
Daardoor zou zich in Antarctica door stagnerende zeestromingen, warmte hebben opgehoopt waardoor het beeld van de relatie CO2 / temperatuur vertekende.
Daarmee is de stelling dat het CO2-gehalte de temperatuur volgt verworpen ten gunste van de conclusie dat de temperatuur toeneemt als gevolg van de toename van het gehalte aan CO2, dat overigens niet voor niets sinds het midden van de negentiende eeuw als belangrijk broeikasgas wordt gezien.
Deze uitkomst heeft uiteraard verregaande consequenties voor de huidige situatie met een nog steeds toenemende concentratie van CO2, inmiddels al opgelopen tot circa 392 ppm, in de grafiek aangegeven met een blauwe ster rechtsboven.
Volgens de klimaatmodellen die de laatste dertig jaar steeds verder verbeterd zijn, zal de temperatuur (gemiddeld/wereldwijd) als gevolg van de toenemende concentratie CO2 tegen het einde van deze eeuw met circa 3 tot 6 graden Celcius zijn gestegen.
De problemen waarmee deze opwarmende wereld te maken krijgt zijn in 2009 besproken op de conferentie Four degrees and beyond, georganiseerd door het Britse Tyndall Centre, de Royal Society en de Universiy of Oxford.
Kortheidshalve verwijzen wij naar het uitgebreide verslag van deze studiedagen waaraan ook door de Nederlandse klimaatdeskundige Pier Vellinga en de Duitse oceanograaf en zeespiegelstijgingdeskundige Stefan Rahmstorf is deelgenomen.
Trouwe lezers herinneren zich wellicht nog het openingsartikel van de klimaatsectie van deze krant van 18 november 2000: Waarheen met het klimaat?.
De in dit artikel geformuleerde vraag Wordt het een 'hothouse'? moet inmiddels (helaas) bevestigend beantwoord worden, zolang namelijk de CO2 concentratie - die de temperatuurstijging veroorzaakt - niet drastisch omlaag gebracht wordt.
Volgens sommigen zou de concentratie zelfs tot ver onder de 350 ppm atmosferische CO2 moeten zakken, wil het klimaat alsnog stabiliseren, zodat het smelten van gletsjers en de ijskappen van Groenland en Antarctica zal stoppen.
Er zijn weinig optimisten die nog geloven dat de mensheid de tegenstellingen in het door sceptici verziekte klimaatdebat zal kunnen overbruggen en alsnog tot een daadkrachtige aanpak van het klimaatprobleem zal besluiten. Daarvoor zijn de belangentegenstellingen bovendien te groot.
Bovendien zijn de klimaatsceptici in Amerika - onder andere op het weblog van Anthony Watts - al weer een offensief begonnen om de resultaten van het onderzoek van Jeremy D. Shakun en zijn collega's onderuit te halen. Voor de goede verstaander, het is nu niet langer "Hide the decline" maar eerder "Hide the Increase".
De opmerkingen van de sceptici zijn vooralsnog te fragmentarisch en te ad hoc om op dit moment al als relevant te beschouwen. Uiteraard zullen ze in het volgende hoofdstuk van de Climate Wars weer uitgebreid aan de orde komen, niet in het minst omdat de klimaatsceptici wel móeten omdat anders hun (foutieve) theorieën nu echt door het ijs zullen zakken, iets dat ze door het zaaien van verwarring zullen blijven proberen te voorkomen.
(Martin van Etten)
Bronnen:
> www.nu.nl: Metingen uit ijstijd bevestigen klimaateffect CO2
> www.trouw.nl: 'CO2 maakte toch een einde aan de ijstijd'
> www.bbc.co.uk: 'CO2 drove end to last ice age'
> www.sciencedaily.com: Rising CO2 Levels Linked to Global Warming During Last Deglaciation
Gerelateerd:
> www.nature.com: How carbon dioxide melted the world / Global data set shows that rising greenhouse-gas levels drove the end of the last ice age. (Apr 04)
> www.nature.com: Global warming preceded by increasing carbon dioxide concentrations during the last deglaciation (Abstract)
> www.physorg.com: Carbon dioxide caused global warming at Ice Age's end, pioneering simulation shows (Apr 05)
> www.eurekalert.org: Rising CO2 levels linked to global warming during last deglaciation (Apr 05)
Archief:
> Four degrees and beyond
> Waarheen met het klimaat / Wordt het een hothouse? (18 nov 2000)
IJstijd afgewend door de mens
Hilversum, 8 januari 2012 -
Waar blijft de volgende ijstijd? Die gaat voorlopig niet door, berekent een groep van voornamelijk Britse klimaatwetenschappers. De mens heeft daarvoor veel te veel broeikasgas geproduceerd, aldus citeert www.wetenschap24.nl uit een Nature-artikel.
Elsevier.nl heeft hetzelfde bericht, maar bekijkt het van de zonnige kant: 'CO2-uitstoot kan catastrofale ijstijd voorkomen'.
Wat Elsevier verzuimt te melden is dat het CO2 in de atmosfeer niet alleen de afkoeling compenseert, maar dat het ook aanleiding is tot verdere opwarming, dus verder afsmelten van gletsjers en ijskappen.
De onderzoekers stellen vast dat we veel verder gaan dan alleen een ijstijd blokkeren. Zoals Luke Skinner, een van de auteurs, tegen de BBC zegt:
"Where we’re going is not maintaining our currently warm climate but heating it much further, and adding CO2 to a warm climate is very different from adding it to a cold climate."
"The rate of change with CO2 is basically unprecedented, and there are huge consequences if we can't cope with that."
> www.nrc.nl: Opwarming blokkeert een nieuwe ijstijd
> www.wetenschap24.nl: IJstijd afgewend door de mens / Zonder ons CO2 zou hij binnen 1500 jaar beginnen
> www.elsevier.nl: 'CO2-uitstoot kan catastrofale ijstijd voorkomen'
> www.nature.com: Determining the natural length of the current interglacial
> www.bbc.co.uk: Carbon emissions 'will defer Ice Age'
Klimaatgevoeligheid lager: 20 jaar respijt
Hilversum, 25 november 2011 -
Om de opwarming van de aarde tot 2 graden te beperken, moet de uitstoot van CO2 snel omlaag. Maar hoe snel precies?
> www.wetenschap24.nl: Klimaatgevoeligheid lager: 20 jaar respijt
> www.trouw.nl: 'Klimaat 20 % minder gevoelig voor CO2'
>www.sciencemag.org: Climate Sensitivity Estimated from Temperature Reconstructions of the Last Glacial Maximum (abstract)
VN: Meer CO2 dan ooit, uitstoot superbroeikasgas vormt groot risico
Beeld: co2now.org
Amsterdam, 21 november 2011 -
De concentratie broeikasgassen in de lucht is tot recordhoogte gestegen en hij versnelt. Onderzoekers waarschuwen dat de opkomst van de superbroeikasgassen HFK's in de toekomst zal zorgen voor een nog sterker versnelde klimaatverandering. Dat blijkt vandaag uit twee rapporten van de Verenigde Naties (VN).
De onderzoekers telden in 2010 389 CO2-moleculen op elke miljoen deeltjes in de lucht. Nog nooit is er zo veel koolstofdioxide gemeten.
Bovendien neemt de stijging van de concentratie nog steeds geleidelijk in snelheid toe. Tussen 2009 en 2010 steeg de concentratie CO2 met 2,3 delen per miljoen. Dat is meer dan het gemiddelde van 2,0 delen per miljoen van het voorafgaande decennium, aldus de WMO in een verklaring van vandaag.
De verwachting is dat bij voortgaande stijging rond 2015 de magische grens van 400 ppm (parts per million) zal worden gepasseerd.
Ook de hoeveelheid methaan in de lucht stijgt snel. Dat komt mogelijk door het ontdooien van de permafrost in gebieden als Siberië, Canada en Alaska.
De vervuiling met broeikasgassen is nog erger dan de slechtste scenario's die de klimaatonderzoekers in 2001 hebben opgesteld.
> www.trouw.nl / VN: Meer CO2 dan ooit, uitstoot superbroeikasgas vormt groot risico
> www.knmi.nl: Verdere toename broeikasgassen
> Themapagina CO2-concentratie: Concentratie broeikasgassen blijft stijgen
> Zie voor actuele waarden CO2 de pagina Indicatoren klimaatverandering
Media buitenland:
> Greenhouse Gas Concentrations Continue Climbing
> 2 Degree Celsius Climate Target at Risk from Ozone-Friendly Replacement Chemicals
"Van klimaat naar erger"
Brussel, 16 november 2011 -
In aanloop naar de klimaatconferentie in Durban verschijnen er weer heel wat rapporten die de alarmerende staat van het klimaat beschrijven. We geven hier de opmerkelijkste bevindingen van het Amerikaanse energie agentschap, het Internationaal energie agentschap en het IPCC. Ze laten zich zo samenvatten: de CO2-uitstoot steeg in 2010 spectaculair met 6%, aan een groot deel van die uitstoot valt de komende decennia nog nauwelijks iets te doen en extreem weer en klimaatvluchtelingen worden ons deel als we de klimaatopwarming niet gauw keren.
> bondbeterleefmilieu.be: "Van klimaat naar erger"
Zie ook:
> COP 17 / Durban 2011: Milieuorganisaties pleiten voor ambitieuzere EU-doelstellingen
> EU klimaatdoelen: Europa eist voortrekkersrol klimaattop Durban
‘Zelfs wetenschap noemt de klimaatcrisis onafwendbaar’
Rotterdam, 11 november 2011 -
Om de opwarming van de aarde een halt toe te roepen moeten we volgens duurzaam ondernemer Paul Gilding af van onze verheerlijking van economische groei. Dat remt ons energieverbruik. In mei 2011 interviewde Paul Luttikhuis hem namens NRC Handelsblad.
> nrc.nl: Zelfs wetenschap noemt de klimaatcrisis onafwendbaar’
Onzin over CO2: Kooldioxide wél gevaarlijk, opslag niet zinloos
Amsterdam, 19 februari 2011 -
Over CO2 wordt een hoop onzin verteld. Vooral door mensen die niet gehinderd worden door enige kennis van zaken. Afgelopen zaterdag was er in deze krant opnieuw een emeritus hoogleraar aan het woord over de CO2 problematiek. John Videler gaf op basis van halve en hele onwaarheden zijn visie om uiteindelijk tot de stelling te komen dat we ons geld beter kunnen steken in “betere zaken dan het opslaan van een onschuldig gas in de bodem”. Wij dachten even een PVV pamflet (CO2? Dat is helemaal geen probleem. De plantjes groeien er prima op.) onder ogen te hebben maar het stond echt in de Volkskrant.
> www.volkskrant.nl: Onzin over CO2 (1902)
> CO2-opslag / Wetenschappers: CO2-opslag in zeebodem moet kunnen (1802)
Opslag van CO2 is niet gevaarlijk, wel zinloos
Amsterdam, 12 februari 2011 - (John J. Videler) -
"De concentratie CO2 in de lucht is de afgelopen zestig jaar gestegen, mede door de verbranding van fossiele brandstoffen. Politici willen ons laten geloven dat de aarde daardoor opwarmt, waardoor de zeespiegel stijgt en dat we alle mogelijke middelen moeten gebruiken om daar iets tegen te doen."
[De redactie van Zeeburg Nieuws is het inhoudelijk oneens met dit artikel]
> www.volkskrant.nl: Opslag van CO2 is niet gevaarlijk, wel zinloos (1202)
Minder mist en nevel in afgelopen dertig jaar
De Bilt, 19 januari 2008 -
Het aantal dagen met mist en nevel is de afgelopen dertig jaar sterk afgenomen in Europa. Een belangrijke oorzaak is het schoner worden van de lucht sinds de jaren tachtig.
Deze afname van mist heeft mogelijk een kleine maar meetbare bijdrage geleverd aan de opwarming in Europa.
www.knmi.nl: Minder mist en nevel in afgelopen dertig jaar
Is waterdamp het belangrijkste broeikasgas?
De Bilt, 7 september 2007 -
Waterdamp is het belangrijkste broeikasgas, omdat water in overvloed aanwezig is op aarde en dus in relatief grote hoeveelheden voorkomt in de atmosfeer. Ongeveer tweederde van het broeikaseffect komt op conto van waterdamp. Veranderingen in de waterdampconcentratie worden bepaald door de andere klimaatparameters die de atmosfeer opwarmen of afkoelen. Door de korte verblijftijd in de atmosfeer is de aanpassing van het waterdampgehalte aan de temperatuur snel. In het versterkte broeikaseffect speelt, sinds de industriële revolutie, de stijging van het CO2 gehalte een dominante rol. Door de temperatuurstijging, die hiervan het gevolg is, neemt de hoeveelheid waterdamp in de atmosfeer toe. Hierdoor stijgt de temperatuur extra. De klimaatonderzoekers behandelen waterdamp daarom als ‘terugkoppelingsmechanisme’ in het klimaatsysteem en niet als onafhankelijk broeikasgas, waarvan de concentratie direct door mensen zou zijn te beïnvloeden.
www.klimaatportaal.nl: Is waterdamp het belangrijkste broeikasgas? (07-09-2007)
|