Paleo-klimatoloog Sluijs wint Heineken milieuprijs

Amsterdam / Hilversum, 23 september 2010 - In de Amsterdamse beurs van Berlage zijn de Heineken Young Scientists Awards uitreikt. Paleo-klimatoloog Appy Sluijs wordt gelauwerd in de categorie milieu, voor zijn onderzoek naar de klimaatveranderingen van miljoenen jaren geleden.
Sluijs en de andere winnaars kregen de prijs uit handen van kroonprins Willem-Alexander.
De Prins hield bij deze gelegenheid een toespraak over de toekomst van de wetenschap.
> www.knaw.nl: Weer op weg naar de palmen boven de Poolcirkel
> vroegevogels.vara.nl: Weblogs Appy Sluijs

Gevolgen korte mondiale opwarming in Vroeg Eoceen voor oceaan
Utrecht, 17 september 2010 - Tijdens het Vroeg Eoceen (56–50 miljoen jaar geleden) vonden kortstondige periodes van extreme mondiale opwarming plaats door snelle toenames van CO2-concentraties in de atmosfeer. De gevolgen van deze extreme mondiale opwarmingen zijn terug te vinden in gesteentes en fossielen op het land en in de zee (zoals in eencellige fossielen).
> www.uu.nl: Gevolgen korte mondiale opwarming in Vroeg Eoceen voor oceaan

De Jonge Akademie: graven in het verleden om toekomst te voorspellen
Utrecht, 8 mei 2010 - Een potje met opgedroogde modder kan ons vertellen dat er 55 miljoen jaar geleden palmen groeiden op de Noordpool. Wat zegt dat over hoe het klimaat er straks uit zal zien? Paleoklimatoloog Appy Sluijs graaft in het verleden om onze toekomst beter te kunnen voorspellen.
> www.volkskrant.nl: De Jonge Akademie: graven in het verleden om toekomst te voorspellen

Appy Sluijs wint Vening Meinesz prijs
Utrecht, 26 april 2010 - Dr. Appy Sluijs heeft de NWO-Vening Meinesz prijs gewonnen. NWO Aard-en Levenswetenschappen geeft deze prijs aan de meest veelbelovende, pas gepromoveerde aardwetenschapper.
Klimaatonderzoeker Sluijs ontving de prijs van 10.000 euro tijdens het tiende Nederlands Aardwetenschappelijk Congres op 23 april in Veldhoven.
> www.nwo.nl: Utrechtse klimaatonderzoeker wint Vening Meinesz prijs

Wetenschappers bevestigen stelling: 'Ook Zuidpoolgebied was ooit subtropisch'
Utrecht, 11 maart 2010 - In Antarctica heerste 50 miljoen jaar geleden een subtropisch klimaat. Dat hebben Utrechtse onderzoekers ontdekt aan de hand van bodemmonsters.
Eerder hadden zij al aangetoond dat het in die tijd ook op de Noordpool veel warmer was dan nu.
> www.nu.nl: 'Zuidpoolgebied was ooit subtropisch'
> www.trouw.nl: 'Zuidpoolgebied was ook subtropisch'

Wuivende palmen op de Noordpool

Utrecht, 25 oktober 2009 - Wetenschappers van de Universiteit van Utrecht hebben stuifmeelkorrels van palmen ontdekt in boorkernen afkomstig uit de Noordelijke IJszee. De subtropische en tropische bomen groeiden daar IJszee zo'n 53 miljoen jaar geleden. De reultaten, die deze week gepubliceerd worden in het toenaangevende tijdschrijft Nature GeoScience, roepen vragen op over de kwaliteit van de huidige klimaatmodellen, die volgens de onderzoekers stelselmatig te laag aanwijzen.
"We zien dat in een broeikaswereld zoals die van 53 miljoen jaar geleden de polen onverwacht warm waren, vooralsnog warmer dan we met de huidige kennis van klimaat kunnen begrijpen", licht paleo-klimatoloog Appy Sluijs toe. "Als de huidige opwarming doorzet, is het mogelijk dat de opwarming op de polen sterker zal zijn dan tot nu toe wordt verwacht."
> www.nu.nl: Wuivende palmen op de Noordpool
> www.trouw.nl: Palmen op de Noordpool
> www.uu.nl: 53 miljoen jaar oud stuifmeel toont palmen aan op Noordpool
> www.nature.com: Warm and wet conditions in the Arctic region during Eocene Thermal Maximum 2
> Media buitenland: Palms Grew In Ice-Free Arctic 50 Million Years Ago: study

Ook zeewater rond Zuidpool was tropisch 50 miljoen jaar geleden

Utrecht / Londen, 7 oktober 2009 - Tijdens de fossiele broeikaswereld, 60 tot 50 miljoen jaar geleden, was er nauwelijks een temperatuurverschil tussen de polen en de evenaar. Dat blijkt uit onderzoek van de Universiteit Utrecht, het NIOZ Koninklijk Nederlands Instituut voor Zeeonderzoek en de University of California.
Wetenschappers concluderen dat naast het zeewater op de Noordpool ook de wateren rond de Zuidpool in die tijd erg warm waren. De zeewatertemperatuur rond Antarctica lag boven de 30 graden. Ze publiceren hun resultaten deze week in het toonaangevende tijdschrift Nature.
De onderzoeksresultaten kunnen gevolgen hebben voor verwachtingen van de klimaatverandering in de toekomst. “De fossiele broeikaswereld wordt beschouwd als mogelijke analoog voor ons toekomstige klimaat”, licht Peter Bijl, paleo-klimatoloog aan de Universiteit Utrecht, toe.
“De nu gegenereerde veldgegevens laten zien dat pooltemperaturen in een toekomst met veel CO2 veel hoger kunnen liggen dan wat de computermodellen van het IPCC voorspellen. De toekomstige klimaatverandering kan dus nog groter zijn dan zelfs de somberste IPCC-voorspellingen.”
> www.noorderlicht.vpro.nl: Zwemmen op de Zuidpool (Utrechtse onderzoekers worden niet vrolijk van de implicaties) (07 okt)
> www.hln.be: Water Zuidpool was ooit warmer dan 30 graden (en dat is slecht nieuws) (07 okt)
> www.uu.nl: Ook zeewater rond Zuidpool was tropisch 50 miljoen jaar geleden (07 okt)
> Media buitenland: Temperatures of sea water fringing South Pole were tropical 50 million years ago (Oct 07)
Zie ook:
> Noordelijke IJszee was ooit subtropisch (1 juni 2006)
>Peering under the ice of a collapsing polar coast (Oct 07)

Klimaatkettingreactie veroorzaakte broeikasramp 55 miljoen jaar geleden

Temperatuurgegevens over de afgelopen 65 miljoen jaar laten een korte en plotselinge piek zien die bekend staat als het Paleoceen Eoceen Thermisch Maximum (het PETM).
Deze piek zou veroorzaakt kunnen zijn door het ontdooien van grote hoeveelheden ijsachtige reserves van het broeikasgas methaan als gevolg van een betrekkelijk "kleine" opwarming van de aarde, zo stellen Nederlandse biologen, geologen en klimatologen in een studie in het wetenschappelijke tijdschrift Nature van 20 December 2007. (Grafiek: Robert A. Rohde)

Utrecht / Amsterdam, 20 december 2007 - Nederlandse onderzoekers publiceren op 20 december in het vooraanstaande tijdschrift Nature een artikel dat het mechanisme van de fossiele broeikasramp van 55 miljoen jaar geleden verklaart. Het onderzoek laat zien dat een natuurlijke kettingreactie de oorzaak was van een zeer snelle toename van de CO2-concentratie in de atmosfeer. Het is de eerste keer dat deze kettingreactie bij een fossiele broeikasramp is aangetoond. Deze klimaatverandering kan als een model beschouwd worden voor de huidige opwarming van de aarde. Hoofdauteur van het artikel Appy Sluijs (Universiteit Utrecht) en co-auteurs Henk Brinkhuis (UU), Stefan Schouten (Koninklijk Nederlands Instituut voor Zeeonderzoek, NIOZ), Jaap Sinninghe Damsté (NIOZ, UU) en Gert-Jan Reichart (UU) spelen internationaal een leidende rol in dit onderzoek.

Uit het nieuwe onderzoek naar gesteenten die nabij New York zijn opgeboord, blijkt dat een groot deel van de CO2 55 miljoen jaar geleden in de atmosfeer kwam als gevolg van een kettingreactie. Door intens vulkanisme werd de CO2-concentratie hoger en werd het warmer. Als gevolg daarvan smolten in de zeebodem methaanhydraten, een soort ijs waarin veel methaan zit opgeslagen. Het methaan kwam daardoor vrij en versterkte daarmee de opwarming die mondiaal ongeveer 6 graden Celsius bedroeg. De huidige opwarming door het verbranden van fossiele brandstoffen zal in de toekomst waarschijnlijk ook leiden tot het smelten van methaanhydraten, doordat dezelfde kettingreactie in gang wordt gezet.

Dezelfde groep onderzoekers toonde vorig jaar in Nature aan dat de Noordelijke IJszee tijdens de fossiele broeikasramp van 55 miljoen jaar geleden een temperatuur van 24 graden Celsius bereikte en dat er tropische algensoorten naartoe migreerden. Een belangrijk aspect van dit onderzoek is dat de huidige generatie klimaatmodellen niet in staat is een realistisch beeld te geven van de hoge temperaturen in de broeikaswereld van 55 miljoen jaar geleden. Dit heeft belangrijke repercussies voor een betrouwbare voorspelling van ons toekomstige klimaat. In aanvulling op de film An Inconvenient Truth van Al Gore laat dit type onderzoek zien hoe een broeikaswereld eruit ziet, inclusief krokodillen en palmbomen op de Noordpool.

Twee auteurs van het Nature-artikel, Appy Sluijs en Henk Brinkhuis, maken deel uit van het team ‘Expeditie Broeikaswereld’ waarmee de Universiteit Utrecht dit jaar de Academische Jaarprijs won. In dit project staat het onderzoek naar de fossiele broeikasramp van 55 miljoen jaar geleden centraal. Via een dvd met clips, een website met lesmateriaal en interactieve toepassingen komen leerlingen uit de bovenbouw van de havo en het vwo direct in aanraking met nieuwe inzichten in de wetenschap. Het project is een unieke samenwerking tussen hoger en voortgezet onderwijs. Voor meer informatie hierover zie www.expeditiebroeikaswereld.nl.
(bron: persbericht UU)

Utrechtse klimatologen ontwikkelen lesmateriaal over op hol geslagen broeikaseffect
Utrecht, 5 december 2007 - De winnaars van de Academische Jaarprijs 2007 – paleoklimatologen van de Universiteit Utrecht – hebben een interactief lespakket ontwikkeld voor de bovenbouw van de havo en het vwo over klimaatverandering: Expeditie Broeikaswereld.
Milieuwethouder van de gemeente Spijkenisse mevrouw Christel Mourik overhandigt op 6 december het eerste exemplaar van het lespakket aan leerlingen van Openbare Scholengemeenschap de Ring van Putten in Spijkenisse.
www.uu.nl: Utrechtse klimatologen ontwikkelen lesmateriaal over op hol geslagen broeikaseffect
www.expeditiebroeikaswereld.nl

Paleoklimaatonderzoek Utrecht wint Academisch Jaarprijs

Utrecht, 7 juni 2007 - Met het voorstel ‘Met paleoklimatologen op expeditie naar de broeikaswereld van de toekomst’ is de Universiteit Utrecht winnaar geworden van de Academische Jaarprijs 06/07. De Academische Jaarprijs is bestemd voor de beste vertaling van wetenschappelijk onderzoek naar een breed publiek. Het Utrechtse team wil bovenbouwscholieren bewust maken van de gevolgen van de klimaatverandering. Hiervoor krijgt de groep 100.000 euro. Minister Plasterk overhandigde de prijs aan de gelukkige winnaars.

Tine Béneker, teamleider van het team van de Universiteit Utrecht, wil het geld gebruiken voor het maken van een aantal korte films over klimaatverandering in heden en verleden in combinatie met interactief lesmateriaal om het gebrek aan goed educatief lesmateriaal over het klimaat te ondervangen.
‘Dit project draait om bewustwording van wat global warming werkelijk is! Daarvoor nemen we jongeren mee op reis naar het verre verleden zodat ze inzien hoe de toekomstige broeikaswereld er uit ziet’, aldus Béneker.

Het paleoklimaatteam uit Utrecht deed medio 2006 veel stof opwaaien door hun constatering dat de Noordpool 55 miljoen jaar geleden een subtropisch klimaat had, en dat wereld, zonder ingrijpen, op weg is in dezelfde oververhitte staat te raken. (zie artikel hierna: Noordelijke IJszee was ooit subtropisch)
www.bio.uu.nl: Utrechts team wint Academische Jaarprijs 06/07
www.academischejaarprijs.nl: Utrecht wint Academisch Jaarprijs

Noordelijke IJszee was ooit subtropisch

Waar nu slechts ijsbrekers kunnen varen was het ooit zo warm dat er oer-Hollands eendekroos kon groeien. (foto: Instituut voor Paleoklimatologie Universiteit van Utrecht)

Utrecht / Zeeburg, 1 juni 2006 - Ooit was de Noordelijke IJszee subtropisch. Waar het nu bitterkoud is, heersten 55 miljoen jaar geleden temperaturen van rond de 24 graden. Vijf miljoen jaar later was de IJszee een warm zoetwatermeer, gevuld met dikke matten van zoetwatervarens. Daarna begon geleidelijk de grote afkoeling van de aarde tot de huidige situatie, een afwisseling van ijstijden en tussenliggende warme periodes.

Dit meldt een internationaal team van wetenschappers, waaronder twee Utrechtse paleo-klimatologen, vandaag in het wetenschappelijke tijdschrift Nature.
"De studieboeken over klimatologie kunnen de prullenbak in," zo zeggen zij. "De opwarming van de aarde is in die tijd versneld door een factor die we tot nu over het hoofd hebben gezien."

In het tropische noordpoolklimaat van 55 miljoen jaar geleden heersten temperaturen die tot nu toe voor onmogelijk gehouden werden. "Hielden we het tot voor kort op maximaal 13 graden, uit de laatste opgehaalde boorkernen blijkt dat Noordpool in die tijd een vegetatie had van zoetwatervarens als Azolla, waarin eencellige dieren leefden die nu alleen nog voorkomen in wateren in tropische streken."
Dat het klimaat van de aarde 55 miljoen jaar geleden veel warmer was, is al langer bekend. Wetenschappers noemen deze periode op de grens van de geologische tijdvakken Paleoceen en Eoceen het paleoceen-eoceen-thermisch maximum (PETM).

Nieuw is dat het gehalte van CO2 in de atmosfeer toendertijd veel lager was dan tot nu toe werd aangenomen. Het subtropisch klimaat rond de polen zou ontstaan zijn bij een CO2 gehalte van 4x het pre-industriële niveau van 270 deeltjes per millioen (ppm) tegen meer dan 2000 ppm van eerder schattingen.
Door toename van het CO2 gehalte in de atmosfeer kan het klimaat van de aarde eerder dan tot nu toe aangenomen werd opnieuw in een dergelijke warme toestand komen, waarbij het klimaat van de polen weinig verschilde van dat in de tropische streken.

Berekeningen en schattingen wijzen uit dat bij ongewijzigd beleid de atmosfeer rond het jaar 2130 een vergelijkbaar gehalte aaan CO2 zou kunnen hebben.
Wat verontrustend is aan de berekeningen van de verwachte toekomstige opwarming van de aarde - de schattingen lopen uiteen van twee tot vier graden Celcisus voor de komende eeuw - is dat zij mogelijk aan de lage kant zijn, zegt klimatoloog Appy Sluijs van het Instituut voor Paleo-Ecologie van de Universiteit van Utrecht.
"De wetenschappelijke wereld verkeert in een shock", liet paleo-oceanograaf Henk Brinkhuis van de Universiteit Utrecht weten. "Met dergelijke temperaturen was nooit rekening gehouden."

De wetenschappers stellen dat de huidige klimaatmodellen niet in staat zijn een goed beeld te geven van de hoge temperaturen van destijds. Volgens Brinkhuis betekent het dat de modellen die nu worden gehanteerd ook onbruikbaar zijn om iets te zeggen over de komende honderd jaar.
"Die prognoses zijn aan de conservatieve kant", meent Brinkhuis. "Alle voorspellingen van het IPCC (het klimaatpanel van de Verenigde Naties) zijn gebaseerd op de huidige topografie en de huidige vegetatie. Als het straks op Groenland warmer wordt, gaan daar gewoon planten groeien."

Martin van Etten