(Zeeburg, 7 juni 2007 -) De klimaatverandering die onze waterplaneet momenteel aandoet, is grensoverschrijdend..., in vele opzichten. En vormt de belangrijkste uitdaging voor de mensheid in de 21e eeuw.
Het fenomeen is niet langer alleen een onderwerp van gesprek onder wetenschappers en beleidsmakers. De discussie breidt zich nu ook uit naar de politiek en de burgers en hun specifieke rollen bij het terugdringen van de oorzaken ervan.
De verbrede discussie is duidelijk merkbaar in de diverse debatten rondom het verschijnen van het vierde assesment rapport van de IPCC (Intergovernmental Panel on ClimateChange).
Voor het eerst sinds het bestaan van dit VN-panel heeft de IPCC expliciet de rol van consumptiepatronen en levenstijl in relatie tot het probleem besproken. Dit in combinatie met het verschijnen van `An Inconvenient Truth' door Al Gore (2006) en zelfs de G8 in Duitsland kan er niet meer omheen.

De mensheid heeft onmiskenbaar het klimaat beïnvloed en deze situatie zal zich voortzetten tot ver in de volgende eeuw, zélfs wanneer we nu maatregelen nemen om onze invloed te beperken. Duidelijk waarneembare veranderingen zoals hogere gemiddelde temperaturen en een stijgende zeespiegel zullen merkbaar blijven. Iedere dag zijn er meer data en argumenten beschikbaar om deze stelling te onderbouwen. Andere effecten van klimaatverandering op de natuur en de mensheid worden nu zichtbaar en meetbaar. Hoewel vele effecten nog niet even goed worden doorgrond, zoals de gevolgen voor de nederlandse kustzones.

Toenemende wind- en golfhoogte, neerslag, -en afvoerverandering, overstromingen, erosie/landverlies, hogere zeewatertemperatuur, afnemend zeeijs, een hogere frequentie van cyclonische winden en zeewater-intrusie. Zo gaat de zee dus ook over fysische grenzen ten gevolge van klimaatverandering. De hoogwatergrenzen zijn niet langer een limiet. De zeespiegel stijgt frequenter boven het hoogwaterniveau met duidelijke effecten op de economische en natuurlijke activiteiten in deze zone. Deze veranderingen zijn met name in de laag gelegen kustzones goed merkbaar, temeer omdat de bevolkingsdichtheid er hoog is en het economisch belang van toerisme en havens groot.

Fluctuaties van het zeewater en de temperatuur betekenen dat ook de grenzen tussen zoetwater, estuaria en de zee vervagen. Klimaatverandering laat ook zijn sporen na op kust-, en marine-ecosystemen door verhoging van zeewatertemperatuur en zeespiegel, stromingen, wijzigingen in de chemische samenstelling van het water en de ontwrichting van de voedselketen.
Een voorbeeld; fytoplankton (bovenaan de voedselketen) is erg gevoelig voor verandering in watertemperatuur en ligt ten gevolge van veranderingen daarin momenteel laag in de vertikale waterkolom. Dientengevolge zal er ook een verandering optreden in de groei en soortendiversiteit van fytoplankton wat vervolgens ook zijn effect heeft op het marineleven hoger in de voedselketen zoals zeezoogdieren en vissen. De voorraad kabeljauw in de Noord-Oost Atlantische oceaan staat nu al onder druk van overbevissing maar zal ook een toenemende dreiging ondervinden van klimaatverandering door de veranderde beschikbaarheid van prooi voor jonge vissen.

Zonder twijfel heeft klimaatverandering ook effect op de economische, en infrasturcturele ontwikkelingen (havens, zeewering, dijken, wegen, bruggen, etc.) in kustzones. Volgens het gisteren gepresenteerde Nederlandse klimaatrapport gaat dit om een gemiddelde investering van € 620.000.000 (620 miljoen Euro) per jaar tot 2050.
Deze inschatting over kosten van aanpassingen zijn afhankelijk van de snelheid van klimaatverandering, de stijging van de zeespiegel en de toename van de waarde van het te beschermen gebied. Daarnaast zou ook rekening moeten worden gehouden met het inklinken van de Nederlandse bodem.

De tijd van de klimaatscepticie is voorbij. Anders dan twee jaar geleden is het momentum nu daar om actief de klimaatverandering aan te pakken. Daarbij gaat het dan niet alleen om mitigatie (dwz het terugdringen van de broeikasgassen via energiebeleid) maar juist ook om adaptatie (dwz het aanpassen aan de toekomstige effecten van klimaatverandering).
Met name ten aanzien van de directe effecten op kustzones zijn nog onvoldoende analyses en modelleringen uitgevoerd. Momenteel is er slechts een beperkt inzicht in de gevoeligheid, marges van impact en de mogelijkheden voor aanpassing van de Nederlandse kusten.
De mogelijkheden en kosten van adaptatie zijn onvoldoende inzichtelijk. Van de 96 adaptatie-opties in het Nederlandse rapport, zijn voor slechts 17 opties kosten bekend, waarbij van maar 7 ook de baten bekend zijn. Zo worden de kosten voor het intensiveren van de zandsuppletie aan de kusten op een (netto contante) waarde van 0,75 tot 1,5 miljard euro geschat voor een planperiode van 50 jaar.
Een assessment van de consequenties en andere mogelijkheden van de klimaatverandering op onze kusten heeft een hoge wetenschappelijke en sociaal economische relevantie en is dus broodnodig. Naast de veiligheid en bescherming van Nederland tegen de zee, heeft de bouw van de Deltawerken ons ook internationaalaanzien gegeven en een deel van de wereldwatermarkt. Bovendien biedt het ontwikkelen van adaptatiemaatregelen ook kansen voor innovatie.

Klimaatbeleid en concrete acties op dat gebied moeten zich niet beperken tot emissie- en energievraagstukken die nu vaak blijven hangen op geopolitiek (olievoorraden) en gedragsverandering (efficiency van auto's en luchtvaart). De grenzen moeten ook worden verlegd ten aanzien van klimaatadaptatie, met name in de Nederlandse kustzone.

Janette Worm / consultant kustzone management / www.waterplanetearth.org