De samenloop van temperatuur en CO2 / Zwart: temperatuur variatie gedurende de laatste 400.000 jaar; rood: concentratie CO2 (kooldioxide).
Het CO2 gehalte, de afgelopen 400.000 jaar nooit meer dan cica 280 ppm, is anno 1994 gestegen tot circa 360 ppm *. ( ppm = ppmv = parts per million by volume ).
De grote vraag is hoever de temperatuur de toename van het broeikasgas CO2 zal volgen. (Grafiek: The Economist, 18 november 2000 / Zie ook **)

Zeeburg, 18 november 2000 - Het klimaat verandert, wetenschappers die in het verleden werden afgedaan als 'alarmisten' lijken nu toch gelijk te krijgen.
De hoeveelheid CO2 in de atmosfeer neemt toe, de aarde warmt significant op en de grote vraag is wat dat op den duur tot gevolgen zal hebben voor het klimaat.
De bovenstaande grafiek, afkomstig uit het weekblad The Economist van 18 november 2000, laat overduidelijk zien waar het voor wat betreft het klimaat, het broeikaseffect en de mogelijke klimaatverandering op aarde, allemaal om draait.

Het grafiek voor het kooldioxide (CO2) gehalte van de atmosfeer (de rode lijn) verloopt ogenschijnlijk synchroon met de wijzigingen in de temperatuur. Perioden met een bovengemiddelde temperatuur - de interglacialen - gaan gepaard met pieken in CO2 gehaltes van circa 280 ppmv (parts per million by volume) tijdens de warme periodes. In de perioden met temperaturen onder het gemiddelde - de ijstijden - is het CO2 gehalte laag, circa 180 ppmv tijdens het maximum van een ijstijd.

Ogenschijnlijk lijkt de huidige temperatuurstijging (de zwarte lijn) niets bijzonders: het is de afgelopen 400.000 jaar al verschillende keren eerder gebeurd, in de grafiek zijn zichtbaar drie pieken van + 2,5 graad boven het gemiddelde. Dit zijn de hoogste temperaturen tijdens de zogenaamde "interglacialen", perioden tussen twee ijstijden. Zij worden afgewisseld met perioden met temperaturen ver onder het gemiddelde, de ijstijden of glacialen.

De temperatuur hoeft dus nog een kleine twee graden te stijgen voor de hoogste niveaux van de laatste 400.000 jaar bereikt worden.
Die pieken waren het Eemien (circa 125.000 jaar geleden) en het Holsteinien (ongeveer 330.000 jaar terug). In die perioden stond de zee circa zeven tot twintig meter hoger dan nu...

Het venijn zit derhalve in het kooldioxidegehalte dat verantwoordelijk is voor het zogenaamde broeikaseffect. Dit bedraagt nú ruim 135 % van het niveau van voor het industriële tijdperk, zo'n 250 jaar geleden.
Bleven de pieken in de variatie in kooldioxide in vroeger tijden steken op circa 280 ppmv, in 1994 was de concentratie CO2 al opgelopen tot circa 360 ppmv (zie *).

Het CO2 gas is in belangrijke mate mede verantwoordelijk voor het vasthouden van de door de aarde uitgestraalde warmte. De verwachting is daarom dat de gesignaleerde toename in de concentratie kooldioxide onmiskenbare effecten zal hebben op de ontwikkeling van de temperaturen op aarde, zoals de inzet in de figuur - "getting hotter" - inderdaad lijkt aan te geven.

Vraag is uiteraard hoe het klimaat uiteindelijk zal reageren op de door de mens veroorzaakte bovenmatige toename van het kooldioxide gehalte. In het verleden liepen de grafieken voor de temperatuur en het CO2 gehalte immers volkomen synchroon. Wat zal de door de mens veroorzaakte stijging van het kooldioxide gehalve van 280 (pre-industrieel) tot 360 ppm (380 ppm in 2005) als gevolg van de menselijke activiteit - een toename die gelijk staat aan de totale fluctuatie in CO2 gehalte van ijstijd tot interglaciaal - voor gevolgen hebben voor het wereldklimaat?

En wordt een "Hothouse" zoals The Economist het noemt - gepaard gaande met hittegolven, mislukte oogsten, afsmelting van poolijs en stijging van de zeespiegel - uiteindelijk onvermijdelijk?

Martin van Etten

Noot * : In 2005 bedroeg de CO2 concentratie van de atmosfeer 380 ppmv bij een jaarlijkse toename van circa 2,5 ppm.
In 2008 is de gemiddelde waarde opgelopen tot boven de 386 ppm terwijl in de winter van 2008 / 2009 in het meetstation van Spitsbergen al een concentratie van 392 ppm aan kooldioxide werd gemeten.
De mate van toename is inmiddels opgelopen tot boven de 3 ppm per jaar.

Noot ** : Deze grafiek, afkomstig uit de IPCC rapporten laat het allemaal nog iets duidelijker zien: De kooldioxide concentraties van nú zijn de hoogste historische CO2 concentraties al ver gepasseerd.
In de grafiek zijn zichtbaar gemaakt de fluctuaties van de CO2-concentratie tijdens de laatste vier ijstijden. Het CO2 gehalte van de atmosfeer wisselde toen tussen 180 ppm (parts per million / deeltjes per miljoen) in de koude tijden tot 280 ppm in de tussen-ijstijden, de interglacialen, de warme periodes zoals nu. Sinds 1950 de CO2-concentratie gestegen tot boven de 380 ppm.

Zie ook:
CO2 concentratie blijft toenemen / Welke concentratie CO2 is nog toelaatbaar? (4 juli 2009)
IPCC voorzitter Pachauri: "We moeten terug naar 350" (25 augustus 2009)
C02-uitstoot stijgt exponentieel, zowel volgens de voorspelling in 1972 als in de realiteit (1 april 2009)