Voorlichtingscampagne vernieuwde El Moudawana van start
Amsterdam/Zeeburg, 14 maart 2004 - Zaterdag 12 maart werd met een 'expert' meeting in het Amsterdamse stadhuis, georganiseerd door de Marokkaanse organisaties Spiegelbeeld, Oemnia en Fath, het startsein gegeven voor een landelijke voorlichtingscampagne over de vernieuwde El Moudawana, het Marokkaans familie- en personenrecht.

Emancipatie
Oktober vorig jaar deed Koning Hassan VI van Marokko vergaande voorstellen het op conservatief Islamitische leest geschoeide Marokkaanse familirecht ingrijpend te herzien en tal van maatregelen in te voeren die een einde maken aan de ondergeschikte en achtergestelde positie van de Marokkaanse vrouw.
In januari dit jaar werden deze voorstellen bekrachtigd door het Marokkaanse parlement, een overwinning voor Marokkaanse emancipatiebewegingen als de Union d'action Feminine die hun jaren lange strijd om gelijkberechtiging uiteindelijk beloond zagen.
Ook in Nederland is de laatste tijd sprake van initiatieven om de positie van vrouwen van Marokkaanse afkomst te verbeteren. De nieuwe familiewet in Marokko biedt volgens de Amsterdamse organisaties Spiegelbeeld, Oemnia en Fath handvaten om iets te doen aan de positie van deze vrouwen. "Omdat zij zich onvoeldoende bewust zijn van hun rechten verkeren relatief veel Marokkaanse vrouwen in moeilijke omstandigheden. Door voorlichting te geven over de nieuwe familiewet hopen wij hierin verbetering te brengen."

Gelijkwaardigheid
De nieuwe Marokkaanse familiewet betekent een fundamentele verschuiving in de verhouding tussen mannen en vrouwen en de afbraak van patriarchale verhoudingen uit het verleden. Is het positieve aspekt in het nieuwe familiestatuut vooral te vinden in het streven naar een gelijkwaardige positie tussen man en vrouw, veel bepalingen in het nieuwe recht betekenen met name ook een afbraak van de allesoverheersende positie van de man in de Marokkaanse samenleving.
De leeftijd waarop meisjes kunnen trouwen wordt in de nieuwe wetgeving opgetrokken van 15 naar 18 jaar. Ze hebben bovendien niet langer de toestemming nodig van een zogenaamde "gezinsvoogd" (of vader) om in het huwelijk te treden. Ook wordt paal en perk gesteld aan het verschijnsel polygamie, daarnaast is de vrouw nu gerechtigd zelfstandig echtscheiding aan te vragen, waarop binnen zes maanden een beslissing moet volgen van het nieuwe instituut familierechter. In het verleden kon de vrouw te gemakkelijk eenzijdig verstoten worden door de man, terwijl een echtscheidingsverzoek van de vrouw door de man eindeloos (soms wel tien jaar, citaat Aboutaleb) getraineerd kon worden. Ook de nieuwe bepalingen over de verdeling van de boedel en de alimentatieverplichtingen, alsmede het per definitie toewijzen van de kinderen aan de moeder, versterken de positie van de vrouw binnen de gezinssituatie. Het begrip "geweldsmisbruik" krijgt hierdoor een andere connotatie.

Geschiedenis
Met de nieuwe familiewet plaatst Marokko zich na Tunesië in de voorhoede van de Islamitische landen. Is de nieuwe wetgeving vooral ook een aanpassing aan het bestaande westerse familierecht, voor Marokko, dat te ook te maken heeft met hardnekkige conservatieve religieuze stromingen, betekent de nieuwe El Moudawana een politieke en sociale aardverschuiving, die ook repercussies heeft voor de Marokkanen, gevestigd in het buitenland.
Dat was duidelijk ook te voelen in de Boekmanzaal van het Amsterdamse stadhuis. Dat de 'expertmeeting' uren uitdijde door de vele vragen aan de uit Marokko overgekomen specialisten in het nieuwe familierecht kon menig Nederlandse Marokkaan, expert, politicus of bestuurder van een Marokaanse buurtorganisatie niet deren. Voor die paar autochtonen, Nederlandse Nederlanders, die polshoogte kwamen nemen, was het helder dat zaterdag wellicht geschiedenis geschreven zou worden ten aanzien van de verhoudingen in de Marokkaanse 'ghetto's' in de grote steden.

Koran
Die conclusie werd vooral ook duidelijk door de opening door de Amsterdamse wethouder Integratiezaken, Ahmed Aboutaleb, die constateerde dat de helft van de bevolking, de vrouwen, tot nu toe genegeerd, eindelijk een postie verkrijgt. Aboutaleb stelde dat "alleen de koning (Hassan VI) kon interveniëren om de conservatieve krachten tot de orde te roepen. Tot nu toe gingen onze vrouwen door het leven zonder gezicht." Hij memoreerde de geïsoleerde positie van de Marokkaanse vrouw, "geteisterd door huiselijk geweld, alcoholmisbruk bij de man, zonder een kans om vooruit te komen."
"De koning heeft een slim spel gespeeld," zo zei Aboutaleb. "Een commissie instellen om draagvlak te creëren." Weliswaar is in Marokko het woord van de koning, als afstammeling van de profeet Mohammed, uiteindelijk wet, maar fundamentalisten als sheik Yassine en de Parti de Justice et Developpement werken nog steeds als rem op de ontwikkelingen.
Het was dan ook het beroep op meer vooruitstrevende passage's in de Koran, waarmee de koning uiteindelijk het parlement over de streep kon trekken. Daarmee is overigens voor Nederlandse begrippen ook de nieuwe El Moudawana een religieus decreet, waarmee we hier dus mee zullen moeten leren leven. De scheiding van kerk en staat blijkt voorlopig niet altijd en overal door te voeren.

Belofte
Ondanks alle beperkingen is de nieuwe familiewet in Marokko "met grote blijdschap" ontvangen, zo melde Aïcha Loukhmas, advocate in het familierecht, één der uit Marokko overgevlogen experts.
"Het huwelijk is niet langer 'n eenzijdige aktie, het meisje om de hand vragen." De toekomst is "een wederzijdse belofte met elkaar te trouwen. De vrouw is vanaf nu ook de aktieve partner. Beide partijen zijn straks verantwoordelijk. Het begrip gehoorzaamheid aan de man is geschrapt. Het doel van het huwelijk, kinderen te krijgen, staat niet meer voorop. De vrouw mag nu zelf trouwen.
"Het gaat daarbij vooral om het terugdringen van de traditionele manier van denken," zo zei Louchmas.

Rechten
Voor Saïda El Hantali, van de Amsterdamse/Zeeburgse organisatie "Het Spiegelbeeld", een der initiatiefneemsters van het El Moudawana project, ligt de oorzaak van de problemen in de "onderdrukking van zowel mannen als vrouwen." Daarbij gaat het vooral ook om geweld. "Marokkaanse vrouwen zijn totaal afhankelijk van hun man. Huiselijk geweld is volgens de Nederlandse wet verboden, maar de helft van de huidige kwesties had tot nu toe (volgens traditioneel Marokkaansrecht, redactie) niet voorkomen kunnen worden."
"Er zou nu een debat moeten komen, waarin de Marokkaanse vrouw centraal staat. Het gaat om het doorbreken van taboes, de vrouw was totaal afhankelijk van haar man, het is van belang dat de geschreven wetten op zijn minst rechtvaardig zijn. Er is nu een nieuwe stap gemaakt. Laten we opkomen voor de rechten van onze moeders, oma's, zusters en nichten."

Programma:
Tot en met 21 maart zullen o.a. in Amsterdam, Rotterdam, Utrecht en Almere voorlichtingsbijeenkomsten gehouden worden waar drie deskundigen uit Marokko een toelichting zullen geven op de nieuwe El Moudawana.
Tijdens de campagne zullen Marokkaanse vrouwen (en mannen) worden geïnformeerd over de nieuwe Familiewet en vooral ook de wijze waarop die in het kader van het verdrag met Nederland toegepast gaat worden.
Voorts hopen de organisaties dat de campagne zal bijdragen "aan de bewustmaking en mobilisatie van Marokkaanse vrouwen en hun gezinnen in Nederland.