door Martin van Etten

Amsterdam, 17 april 2001 - Vier medewerkers van het ABN-AMRO kantoor in de Sarphatistraat, waaronder ook het voormalige ABN-AMRO-kantoor in de Javastraat viel, zouden voor 180 miljoen gulden hebben gefraudeerd. Zij staan nu terecht in Amsterdam.

Op de afdeling "Diamant Niet Ingezetenen" hield het kantoor Sarphatistraat jarenlang nummer-rekeningen aan voor buitenlandse cliënten uit de diamantwereld. De geldstromen gingen op deze afdeling, die veel zaken deed met Antwerpse diamantairs, vaak in contanten en per telefoon. Vertrouwelijkheid en optimale privacy waren sleutelwoorden bij het bankieren. Er werd gebruik gemaakt van coderekeningen, dagafschriften werden niet verzonden.
In deze schimmige wereld zouden de employees van de bank misbruik hebben gemaakt van de hen toevertrouwde gelden en zouden zij bedragen van deze anonieme rekeningen hebben verduisterd en overgeboekt naar buitenlandse rekeningen.
Hierdoor zou in de loop der jaren 180 miljoen zijn "zoekgeraakt". In een nutshell het verhaal zoals het verteld wordt.

Nadat de zaak in 1996 aan het rollen kwam zou de bank de tekorten van de cliënten hebben aangevuld, en de kwestie in stilte hebben willen afdoen, de zaak moest van de hoofddirectie van ABN-AMRO nadrukkelijk "binnenskamers blijven".
In februari 1997 kwam De Telegraaf echter met alle details in de openbaarheid. De vier betrokken bank-employees waren toen al onslagen. Niet zozeer wegens de diefstal die hen nu wordt aangewreven, maar naar het nu blijkt, eerder om te "zwijgen".
Het ontslag werd hen in november 1996 "op neutrale gronden" verleend. Ze kregen zelfs "een keurig getuigschrift" mee en nog "enkele maanden salaris" toe. Terwijl ze notabene op heterdaad betrapt zouden zijn bij een overboeking van 6 miljoen gulden naar een "spookrekening" in Thailand.
De bank deed zelfs geen aangifte wegens diefstal en verduistering. "180 miljoen zoek, toch geen gering bedrag, er zijn wel mensen voor minder de bak ingedraaid", aldus een ex-medewerker van de bank.
Pas in maart 1997 doet de bank, weliswaar schoorvoetend, aangifte. De Amsterdamse officier van justitie Henk de Graaff, belast met fraudezaken, is naar aanleiding van de publicaties dan al op eigen gezag een onderzoek gestart.

Maar justitie kwam "te laat opgang" constateert de Amsterdamse politie die huiszoeking komt doen. De interne veiligheidsdienst van de ABN-AMRO blijkt de justitiele opsporingsdiensten "op alle cruciale punten vóór te zijn geweest". DNI, de diamantsectie van het kantoor Sarphatistraat, waar de nummerrekeningen geadministreerd werden, is bij de aanvang van het onderzoek begin 1997 al opgeheven, het kantoor is inmiddels verbouwd en de computers en administratie van de nummerrekeningen zijn verdwenen. De bank liet er geen gras over groeien " en ruimde het allemaal keurig op," schreef NRC-Handelsblad zaterdag in een pagina groot artikel over de kwestie.
De "interne reorganisatie", zoals de bank het pakket maatregelen na de ontdekking van de fraude noemde, leidde ook in het kantoor Javastraat tot "personeelsmutaties". Een directeur wordt "weg-gepromoveerd" en "vertrouwde account-managers" zijn van de "ene op de andere dag verdwenen", het kantoor verliest haar zelfstandigheid en wordt "onder curatele geplaatst". Uiteindelijk wordt dit kantoor in 2001 opgeheven. Een zelfde lot onderging het filiaal in de Sarphatistraat.

Nu drie jaar later staan de vier ex-medewerkers van de bank terecht. Hen wordt fraude en verduistering (van 180 miljoen gulden) ten laste gelegd.
Maar er is iets vreemds aan dit verhaal. 180 miljoen is geen gering bedrag, bij eerlijk delen 45 miljoen de man, zou je kunnen zeggen, als dit geld ergens op een eigen rekening staat.
Voor een dergelijk bedrag zijn er veel mensen die hun principes opzij zetten. Maar dan ga je niet langer elke dag braaf op je fietsje naar je werk, zeker niet als je tegen lamp kunt lopen wegens fraude en verduistering, voor 180 miljoen.
En daarna ook nog ontslagen worden met een getuigschrift, een aantal maanden salaris toe, en een "zwijgplicht op straffe van een dwangsom van honderdduizend gulden?"

Het lijkt dat er meer aan de hand is dan ordinaire verduistering. De Nederlandse pers verzamelde bewijzen dat de zogenaamde 'nummerrekeningen', in principe uitsluitend bedoeld voor buitenlandse cliënten - aan te tonen met "niet-ingezetenen verklaring" - ook veelvuldig in gebruik zouden zijn geweest bij Nederlanders om belasting te ontduiken door contante geldstromen weg te houden van de fiscus.
De constructie was simpel. Een rekening op naam van een bevriende relatie of familielid in het buitenland, en een machtiging om handelend op te treden.
Uit onderzoeksrapporten en getuigenissen van (ex) bankemployees komen diverse concrete gevallen naar voren. Diamantairs, zakenlieden, de hash-handelaar Foud Abbas, de latere kroongetuige in het proces tegen "de Hakkelaar", en zelfs een "gespecialiseerde winkelketen" brachten regelmatig tonnen cash geld naar de Sarphatistraat.
Ook in het gelieerde kantoor Javastraat, dat de twijfelachtige eer genoot drugs-dealers uit de Indische Buurt tot haar clientèle te mogen rekenen, ging regelmatig veel contant geld over de toonbank.
Via de nummer-rekeningen konden deze tegoeden "op eenvoudige wijze weggesluisd worden naar het buitenland, onder meer naar Zwitserland", en zo uit het zicht van de fiscus gehouden worden.

Dat de ABN-AMRO zich op deze wijze schuldig gemaakt zou kunnen hebben aan "facilitering van belastingontduiking", lijkt de werkelijke achtergrond van wat nu als de "diamant-affaire" van de Sarphatistraat bekend staat.
De "verduistering" van de vele tientallen miljoenen, gepleegd door de ex-medewerkers die nu berecht worden, zou mogelijk een "cover-up" kunnen zijn voor het wegsluizen van de zwarte tegoeden van de Nederlandse klanten. Dat de bank de zogenaamde "tekorten" van de "benadeelde buitenlandse klanten" aanzuiverde zou dan eerder bedoeld zijn geweest ter afdekking van een eventuele medeplichtigheid aan belastingfraude, die de bank ten laste gelegd zou kunnen worden, naar aanleiding van de negatieve balans met het buitenland. Er vloeide in deze theorie namelijk méér geld naar het buitenland dan er binnenkwam van de buitenlandse cliënten.

In de lopende rechtzaak tegen de vier ex-medewerkers van ABN-AMRO komen dit soort zaken echter niet aan de orde. Er zou volgens justitie teveel bewijsmateriaal verloren gegaan zijn.
Maar ook een aanbod van twee van de vier verdachten, die verklaringen wilden afleggen over Nederlanders die bij het zogenaamde "diamantfiliaal" van ABN Amro coderekeningen gebruikten, is door justitie geblokkeerd. De Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst (FIOD) is door de officier van justitie teruggefloten nadat zij afspraken gemaakt had met de twee ex-medewerkers van de bank.
Zo blijft het een "eenvoudige strafzaak" en blijven de bank, en de cliënten die op grote schaal van de nummerrekeningen gebruik maakten, vooralsnog voorlopig, buiten schot.