LOENERSLOOT/Zeeburg, 28 maart/2 april 2001 - Drie schepen zijn vrijdag 23 maart rond halfvier ’s middags betrokken geraakt bij een ernstige aanvaring op het Amsterdam Rijnkanaal. De Devotion van schipper L.A. Bruinsma liep bakboord uit het roer en kwam dwars in het kanaal te liggen, waarna tussen de tanker Endurance en de Devotion een kop kop aanvaring plaatshad. De duwbakcombinatie Atlantis raakte de Devotion vervolgens bakboord achter, waarna de Devotion ten slotte in de damwand terechtkwam. Bij het ongeluk zijn geen gewonden gevallen.

Bijna Ramp
‘Dit was bijna de ramp van de eeuw’, constateert een rustige Bruinsma. ‘De Endurance raakte mij precies op de nieuwe kop aan stuurboord. Tien seconden eerder en hij had in het ruim gezeten en was ik absoluut gezonken. Tien seconden later en je had de ramp van de eeuw gehad. Het tankschip was namelijk geladen met 2005 ton koolwaterstof.’
Bruinsma kocht de Devotion zes weken geleden. ‘Dit was mijn eerste reis. Zes weken lang ben ik beziggeweest met verbouwen, alles inrichten, een nieuwe kop erop laten zetten. De Devotion (86 x 9,5 meter, 1632 ton red.) was helemaal op en top in orde. Woensdagochtend heb ik het certificaat gekregen. Alles is uit en te na getest. Zelfs toen de stroom van het stuurwerk ging, bleef het noodstuurwerk gewoon werken. Zekeringen eruit gegooid, niets aan de hand. Dan begin je vol vertrouwen aan je eerste reis met 1445 ton kolen, valt je roer uit naar bakboord en komt nooit meer te rug. Daar word je bepaald niet vrolijk van.’

Enorm gat
Vertrouwen in de stuurinrichting heeft Bruinsma niet meer. ‘Je hoort weleens dat zoiets eenmalig voorkomt en dat de schipper er nooit meer last van heeft. Dat kan wel zo zijn, maar bij mij gaat de piloot er af. Ik wil gewoon een andere. Het stuurwerk moet ook uit elkaar. Ik wil weten wat het was en de verzekering krijgen dat het nooit meer gebeurt.’ Dat Devotion net een nieuwe kop had gekregen is volgens Bruinsma zijn redding geweest. ‘Met de originele kop zou de Endurance minimaal in mijn ruim hebben gezeten. Die nieuwe kop is echt supersterk. Dat stelde ook de expert. Nu is het gat natuurlijk ook enorm. Ruim vier bij twee meter. Menig ander schip ligt met zo’n schade gelijk op de bodem, maar ik had nog twee waterdichte schotten over.’
Hoewel Bruinsma nog geen uitspraak wil doen over de oorzaak, stelt hij vast dat het stuurwerk in elk geval niet functioneerde. ‘Waarom weet ik niet. Wat er gebeurde weet ik wel. Ik voer richting Utrecht en ineens ging ik bakboord uit. Toen heb ik alle het mogelijke gedaan om weer op koers te komen, maar het roer bleef hangen. Daarbij ging ik voor de Endurance langs, die richting Amsterdam voer en raakte de tanker kop op kop aan stuur boord. Dat was de eerste klap. Ik was de duweenheid net gepasseerd, maar een paar seconden later nam de Atlantis mij op bakboord. Zelfs toen heb ik getracht te corrigeren door op de hand over te schakelen, maar ik ging rond en kwam daarbij met het bakboordanker in de damwand terecht. Ik kon gewoon niet meer corrigeren. In een tijd van twintig seconden was ik twee keer aangevaren en dan gaat er enorm veel door je heen.’

Burenhulp
Bruinsma haast zich de andere schippers te vrijwaren van elke verantwoordelijkheid voor de schade. ‘Het kanaal is 96 meter breed en de Devotion is 86 meter lang. Ik lag dwars in het kanaal. Als ik zo’n veertien kilometer per uur ga en de tegenligger ook, dan kun je echt niets beginnen.’ De schade aan de Devotion is groot. ‘Door het gat in de kop, kun je een auto naar binnen rijden. Op zich maak ik me om die schade niet druk. Dat helpt immers niets. Belangrijk nu is hoe ik verder kan gaan.’
Het eerste dat Bruinsma deed na de aanvaring was Post Wijk verwittigen. ‘Ik heb verteld dat ik een verschrikkelijke aanvaring had gehad en ben vervolgens direct naar voren gelopen om te kijken hoeveel water ik maakte. Toen de matroos mij vertelde dat er veel water binnenkwam, dacht ik eerst nog: ik gooi de pomp erin. Maar toen ik zag hoe hoog het water al stond, ben ik gelijk terug gerend. Binnen een minuut was ik weer terug bij Post Wijk en verzocht ik hun de brandweer te alarmeren. Die was vervolgens heel snel ter plaatse.’ Bruinsma heeft alle waardering voor de inzet van de brandweer. ‘Zij hebben enorm veel werk verzet, maar tegen zo’n enorm gat kun je niet opwerken. Het is puur geluk dat de schotten het hebben gehouden.’

Complimenten ook van schipper J. Groen van de Poolster uit Dordrecht. ‘Hij was leeg en kon net op tijd afstoppen. Kort daarna stond hij klaar om iedereen te helpen. Hij stelde alle betrokkenen gerust, bood eten en drinken aan, gaf tekst en uitleg aan wie daarom vroeg en vertelde luid en duidelijk dat hij had gezien dat ik al het mogelijke had gedaan om de aanvaring te voorkomen. Dat waardeer ik enorm.’
Behalve de brandweer waren ook de politie en de RWS 59 van Rijkswaterstaat snel ter plekke. Politie Amsterdam arriveerde met de P 65 en een rubberboot. Vanwege gas- en explosiegevaar sloot de politie de Kanaaldijk af voor alle vervoer. Rijkswaterstaat riep al het scheepvaartverkeer op stapvoets te passeren, totdat de lading volledig was overgeslagen.

Alle pompen
De duwcombinatie Atlantis kon ter plekke niet afmeren en voer door naar Maarssen. Voor de overslag van de 1445 ton kolen uit de Devotion kwam de firma Tijsterman ter plekke met het kraanschip Willem Antonia. Zaterdagavond rond half elf was de alle lading overgeslagen. Willem Wouters, hoofd scheepvaartdienst RWS Utrecht, was op dat moment eveneens ter plaatse. ‘Toen waren ook onderzoekers van de Raad voor Transportveiligheid aan boord’, zegt Wouters die onder de indruk was van de schade. ‘Er was werkelijk geen pompen aan en in een gat van ruim vier bij twee meter kun je geen matras of ander materiaal stoppen om het te dichten.’ Desondanks bleef de brandweer pompen. ‘Je stopt niet met pompen, zelfs niet als je twijfels hebt. Dat vinden wij een besluit dat de expert moet nemen.’

Oog van naald
Ook Henk de Bruin, postcommandant van brandweer Nigtevecht, gaf de moed niet op. ‘Wij waren met zo’n 35 man bezig. Dat is de voltallige bemanning van Nigtevecht en Loenen. Op een gegeven moment waren alle beschikbare pompen in gebruik. Alles bij elkaar heb je dan een capaciteit van ruim 17.000 liter per minuut en toch was het bij lange na niet voldoende. Pas rond tien uur, toen BTS het pompen had overgenomen, zijn wij weer terug naar de post gegaan.’
De Bruin stelt dat alle betrokkenen bij het ongeluk ‘door het oog van de naald zijn gekropen’. ‘Die vierkante kop van de tanker is enorm sterk, de kop van de Devotion ook. Dat de Endurance net naast de kop de Devotion heeft geraakt is puur mazzel. Voor hetzelfde geld had hier een vreselijke explosie plaatsgevonden.’