Problemen Oostelijk Havengebied

door Rikco Pardoen

Het bloed kruipt waar het niet gaan kan: ondanks jarenlange waarschuwingen van stedenbouwkundigen en politici dat het KNSM-eiland toch echt niet geschikt is als speelgelegenheid voor kinderen, en daartoe ook niet geschikt gemaakt kan worden, heeft zich toch een niet onaanzienlijk aantal jonge gezinnen op het eiland gevestigd. Als deze gezinnen vervolgens ontdekken dat er weinig voorzieningen zijn voor kinderen, wijzen zij een beschuldigende vinger naar de politiek. In het Stadsblad van woensdag 9 februari werd bericht over de uitslag van een 'tevredenheidsenquete', waarin bewoners opnieuw klaagden over de ongeschiktheid van het KNSM-eiland als woongebied voor huishoudens met kinderen. De kop boven het artikel luidde: "KNSM wil niet aan water wennen".

Het havengebied is per definitie gevaarlijk voor kinderen: ze kunnen in het zeven meter diepe water vallen en komen daar dan, langs de hoge steile kademuur, niet uit. Daarnaast is er de problematiek van de hoge woningdichtheid. Bij een dichtheid van 100 woningen per hectare is er geen ruimte voor tuinen, de zeer schaarse openbare ruimte moet gedeeld worden door alle gebruikers. Geen ravotruimte dus voor opgroeiende kinderen. De binnentuinen van de grote gebouwen Kollhoff en Bruno Albert zijn ontoegankelijk 'kijkgroen'; op het water kan eveneens niet worden gespeeld. Deze kenmerken zijn onlosmakelijk verbonden met de aard van het gebied en het plaatsen van een speeltje hier en daar kan de essentie niet veranderen, sterker nog: creeert een conflict met andere gebruikers van dezelfde openbare ruimte.

Ik kan mij voorstellen dat mensen graag op het KNSM-eiland willen wonen: het is immers, met al zijn gebreken, onmiskenbaar een goede en aantrekkelijke woonbuurt, en dat is in Amsterdam een groot en allerminst vanzelfsprekend goed. Om maar niet te spreken van de uiterst smaakvolle architectuur. Maar zodra kinderen in de buitenspeel-leeftijd komen dringt zich het gebrek aan ruimte op. Veel groen krijgen zij al helemaal niet te zien. Om die redenen heeft de gemeente Amsterdam nooit het gezin als doelgroep voor dit gebied bedacht, nee, het moesten een- en tweepersoonshuishoudens worden, zoals ouderen van wie de kinderen al de deur uit zijn, alleen- en tweeverdieners zonder kinderen, homo's en lesbiennes. Hier en daar wat gezinnen met kinderen, OK, maar toch vooral niet als overheersende samenlevingsvorm, want daar is dit gebied niet goed op in te richten.

Natuurlijk kunnen we ons afvragen of we hier niet met een luxe-probleem te maken hebben. Groeien niet rond de wereld miljoenen kinderen op in overbevolkte binnensteden? Het antwoord is: ja, maar ook: nee. Vroeger konden kinderen veilig buiten op straat spelen. Door de komst van de auto is die tijd voorbij. Dicht bebouwde grootstedelijke gebieden worden niet alleen in Nederland, maar in de hele westerse wereld in toenemende mate bevolkt door kinderarme en kinderloze huishoudens. Homoseksuelen bijvoorbeeld hoeven immers niet buiten te spelen, of hoeven dat wel, maar zijn als volwassenen er niet aan gehouden dat per se voor de eigen deur te doen: er zijn cruiseplaatsen in de stad, zij het niet voldoende.

Wijkwethouder Laetitia Ederveen (GroenLinks) zei het al eens: als je groen, rust, ruimte, een tuin en speelgelegenheid voor je kinderen wil moet je ergens anders gaan wonen. Dat klinkt bot, maar het is eerlijk. En het is ook zoals het gaat. Er worden veel kinderen geboren op het KNSM-eiland, maar na een aantal jaren verhuizen veel gezinnen. In mijn eigen trappenhuis (acht woningen) wonen twee kinderen. Dat waren er vier, maar een gezin (het enige dat in de afgelopen zes jaar is verhuisd) heeft woningruil gedaan met een kinderloos stel uit Almere.

Rikco Pardoen,
KNSM-eiland.