"Yma Sumac, bas, tenor, alt en sopraan
Cusco,12 juli 2000 - Yma Sumac werd op 10 september 1927 geboren als Zoila Augusta Emperatriz Chavarri del Castillo in het bergdorp Ichocan, in de Peruaanse Andes. Haar ouders waren Inca's van koninklijke komaf.
Als kind nam zij deel aan de religieuze bijeenkomsten in haar dorp. Daarbij viel haar wonderbaarlijke zangtalent op. Geruchten over haar stem bereikten Lima. Een overheidsdelegatie werd naar Ichocan gestuurd om de geruchten te onderzoeken. Zowel Yma Sumac als haar stem waren echt. Niet lang daarna studeerde zij in Lima, waar zij - tiener nog - voor de radio optrad. Producent en bandleider Moises Vivianco hoorde haar en zocht haar op. Voortaan trad Yma Sumac op met het orkest van Moises, Conjunto Folklorico Peruano. In 1947 trad ze met haar bandleider in het huwelijk. Het paar vestigde zich in New York en een grillige carriere begon.
Drie jaar lang trad ze op met de band van haar man. In 1950 tekende zij een contract met Capitol Records, voor wie zij ongeveer tien jaar veramerikaanste Inca- en Andesmelodieen zou opnemen. Zij bleef onregelmatig optreden in de VS, waar het publiek de mooie, exotische prinses met haar sterke uitstraling en het stembereik van vier (!!!!) octaven op handen droeg. Zij maakte haar opwachting in twee speelfilms - Secret of the Incas en Omar Khayyam. In 1961 maakte zij een toernee door de Sovjet Unie.
Sindsdien is met grote tussenpozen van haar vernomen. In 1971 verrastte ze iedereen met een rock album, Miracles. Zij keerde terug naar Peru. Eind jaren tachtig zong zij een liedje in voor het Disney album Stay Awake en begon ze weer op te treden. Moises, haar echtgenoot, overleed niet lang daarvoor. In 1996 verschenen haar zeven albums op CD. Yma Sumac woont in Los Angeles en wordt in september 67.
Omdat ik niet de hele reis allerlei bandjes en CD's wil meeslepen (en kwijtraken) loop ik in Cusco regelmatig even binnen bij muziekwinkels. De CD's van Sumac hebben Peru nooit bereikt. Maar te midden van de Nederlandse top honderd (wezensvreemde elementen als de mateloos populaire formatie Roxette en de mislukte doorstart van TwoUnlimited daargelaten) heeft elke winkel een album van haar op cassette. Ik heb er nu twee, beide met vijftiger jaren opnamen van de Andesliedjes à la Hollywood. De weerslag van haar Russische toernee of de rockplaat Miracles heb ik nog niet gevonden.
In de winkel waar ik het tweede bandje van Sumac zal kopen, staan de
populaire en traditionele CD´s rijen dik in glazen vitrines. Allemaal zijn ze netjes verpakt in cellofaan, waarop de tekst "zeg nee tegen kopieren" staat gedrukt. Ik vraag de dame achter de balie of ze opnamen heeft van Yma Sumac. "Geen CD´s nee, maar kijkt u eens", en ze drukt me een cassette in de hand. De omslag is zwart-wit en in het hoesje zit een TDK bandje. Ik kijk vragend naar de dame die mij vriendelijk uitlegt dat het hier een kopie betreft. Ze stopt de cassette in een ghettoblaster. Vanuit de jaren vijftig zingt Sumac me, met een nostalgisch stemmende ruis, tegemoet. Voor vijf gulden mag ik haar meenemen. Daar zeg ik geen nee tegen. Vooralsnog is er niemand in Peru die de prestaties van Sumac kan evenaren, laat staan kopieren.