Cusco: Plaza de Armas

Cusco, 12 juli 2000 - In de cultuurgeschiedenis hebben steden altijd een belangrijker rol gespeeld dan staten. (Ik zeg het Alfred Kossmann na, want duidelijker dan hij het stelt, kan ik het toch niet.) De Spaanse veroveraars en hun bazen, koning Ferdinand en koningin Isabella, waren zich dat terdege bewust. Pizarro en kornuiten bouwden nieuwe steden op plekken waar daarvoor (bijna) geen bewoning was (Lima) of op de ruines van de steden die zij met de grond gelijk hadden gemaakt (Cusco).

Vuurwapen, harnas en paard stelden een kleine groep Spanjaarden in staat een groot Incaleger te verslaan. Enkele jaren na de landing bij Cajamarca valt Cusco. Alle Incatempels en -paleizen worden vernietigd. De fundamenten - brede bouwlagen van naadloos in elkaar passende stenen - zijn nog altijd zichtbaar onder monumenten als de kathedraal aan de Plaza de Armas. Moeten de Spaanse panden na een aardbeving opnieuw worden opgebouwd, alles wat er van de Inca´s nog stond, is steeds overeind gebleven.

Vier jaar na de val van Cusco kwam de gevluchte Inca Manco II met zijn troepen naar de stad om haar te heroveren. Bij de belegering ging de hele stad in vlammen op. Inca Manco II werd ternauwernood verslagen. De genadeklap viel bij het boven de stad gelegen Sacsayhuaman. De gevechten waren zo hevig dat van het complex alleen de verdedigingsmuren nog overeind staan. Van de verblijven, de religieuze ruimtes, de drie torens en wat niet al, rest zo goed als niets.

Cusco werd een stad naar Spaans model. Dat onder de Spaanse troepen en immigrantengroepen bewoners van Sevilla en directe omgeving ruimschoots waren oververtegenwoordigd, was (en is) goed te zien. Grote vierkante woonhuizen met een binnenplaats, schuine daken en op de eerste verdieping vaak prachtig bewerkte, houten balkons; kerken en een kathedraal in barokstijl en rechthoekige, min of meer symmetrische pleinen. Het schaakbordpatroon dat de plattegrond van veel andere Peruaanse steden kenmerkt (eveneens ingevoerd door de Spaanse veroveraars) is in Cusco niet terug te vinden omdat in grote lijnen de Incastructuur behouden blijft.

Door de opkomst van steden als Arequipa en Lima en door de enorme zilvervondsten in de mijnen van Potosi (nu in Bolivia), raakt Cusco gaandeweg de zeventiende eeuw haar betekenis kwijt.