Het Nationaal Slavernijmonument in het Oosterpark. De beeldengroep, ontworpen door de Surinaamse kunstenaar Erwin de Vries stelt "heden, verleden en toekomst" voor.

Oosterpark / Zeeburg, 2 juli 2002 - Maandag 1 juli werd in aanwezigheid van koningin Beatrix, en diverse hoogwaardigheidsbekleders uit binnen- en buitenland onder wie demissionair minister-president Kok, in het Amsterdamse Oosterpark het Nationaal Monument Slavernijverleden onthuld.
Het 12 meter lange en 4 meter hoge beeld van de Surinamer Erwin de Vries moet een blijvende herinnering vormen aan de "zwarte bladzijden" uit de Nederlandse geschiedenis.
In 1863 werd de slavernij door Nederland afgeschaft. In de driehonderd jaar daarvoor werd miljoenen Afrikanen, Surinamers en Antillianen hun vrijheid ontnomen. "Zwarte mensen werden gedegradeerd tot handelswaar", aldus minister Van Boxtel (Minderhedenbeleid) maandag.

De bijeenkomst had een rumoerig karakter omdat vele honderden belangstellenden, voornamelijk Surinamers en Antillianen, na een tocht in de Oosterparkbuurt geen toegang kregen tot de herdenkingsplechtigheid. Met nadrukkelijk gefluit en aanhoudende spreekkoren eisten zij luidruchtig toegang. In de periferie van het officiële programma werden dranghekken omver gelopen, kwam het tot trek- en duwwerk met de ijlings versterkte politie, en werden enkele arrestaties verricht. Politie te paard moest de woedende menigte in bedwang houden.
Nadat het toegestroomde publiek na afloop van de officiële plechtigheid toegang werd verschaft tot het monument keerde de rust weer en ontstond een voor velen indrukwekkende officieuse herdenkingsbijeenkomst, spontaan omlijst met traditionele Surinaamse muziek en herdenkingsgezang van Denise Jannah, die aan het officiële programma eerder al een bijdrage had geleverd.

Geëmotioneerde mensen kusten of raakten de bronzen beeldengroep aan, die verleden, heden en toekomst uitdrukt: het geketend zijn, de bevrijding uit de slavernij en een toekomst, samen in vrijheid.
Tot ver in de avond werd gediscussieerd over de rol van Nederland ten aanzien van de slavenhandel in vorige eeuwen, de positie van de nazaten van de voormalige slaven, die circa honderddertig jaar geleden bij wet in vrijheid werden gesteld, en de mogelijkheden tot verzoening.

Al bij aanvang van de plechtigheid zette de Surinaamse woordkunstenaar Jetty Mathurijn de toon van de kritiek door zich als officieel genode gast zeer verrassend tot de verzamelde perstribune te wenden om haar ongenoegen met de vorm van de onthullingsplechtigheid te uiten. "Het is een schande dat de mensen om wie het gaat hier niet bij aanwezig mogen zijn."
Burgemeester Cohen zei later de beslotenheid van de bijeenkomst als "ongelukkig" ervaren te hebben. Hij verwees hierbij naar het door veiligheidsfunctionarissen opgelegde "strikte protocol" dat te maken had met de aanwezigheid van Hare Majesteit. "Volgend jaar gaan we dit anders doen," zo beloofde hij. Ook stedelijk wethouder Hanna Belliot, voormalig stadsdeelvoorzitter van Amsterdam Zuid-Oost, deelde zijn kritiek. "Dit heeft weinig met het thema vrijheid te maken," zo zei zij.

Een geïrriteerde Roger van Boxtel, als "gastheer" verantwoordelijk voor de opzet van de bijeenkomst, verwierp alle kritiek.
"Het was bekend dat de bijeenkomst met de koningin een besloten karakter zou hebben," zei hij tegen klagers die hem hierop aanspraken. "Niet iedereen kan overal bij zijn."
Het beperkte uitnodigingsbeleid had vooral ook te maken met de krappe ruimte rond het monument, dat volgens critici zelfs is "weggestopt" ergens in de zuidwesthoek van het Oosterpark, nauwelijks zichtbaar voor voorbijgangers.
Hierdoor ontstond al gelijk een praktische politieke discussie hoe de toegankelijkheid en vooral de zichtbaarheid van het monument te verbeteren. Deze discussie zal vooral spelen in stadsdeel Oost-Watergraafsmeer dat het monument heeft geadopteerd. Onvermijdelijk zal hier en daar "een boom verplaatst of gesnoeid moeten worden", zo was de algemene gevoelde mening.

Voor ieder was echter duidelijk dat de onthulling van dit monument vooral ook als "mijlpaal" in de elf jaar durende discussie over de zin of onzin van een monument ter nagedachtenis van het Nederlanse slavernijverleden moest worden beschouwd. "We hebben nu een herdenkingsplek die veel beter geschikt is als de steen op het Surinameplein," zo vond men.
Marian Markelo van het Landelijk Platform Slavernijverleden was blij dat de "oorverdovende stilte rond een stukje Nederlandse geschiedenis dat altijd is doodgezwegen" nu doorbroken is. Gerald, een twaalfjarige jongen uit Ghana vond dat het monument hem "vertelt over het verleden", over een periode in de geschiedenis "dat zij ons veel pijn hebben gedaan." Mikel Haman noemde de onthulling van het moment een "eerbetoon en een blijk van erkenning". "Dit moet tegelijk ook het begin van de afronding van deze problematiek zijn," vond hij. "We moeten ook een start naar een vrije toekomst, blanken en zwarten samen, kunnen maken."