Zeeburg, 2 mei 2000 - "Er zijn van die momenten dat je bij het lezen van de krant je ogen niet gelooft. Dat overkwam ons onlangs weer bij de berichten in de pers dat het stadsdeel Zeeburg in Amsterdam van plan is de zogenaamde "Berlage-blokken" in de Indische Buurt te slopen. Ervoor in de plaats zouden woningen moeten komen en een Albert Heijn. Maar er zijn daar nu woningen, en Albert Heijn zit er al, namelijk een straat verderop.
Bouwvalligheid moet het argument zijn denk je dan. Tot blijkt dat ook dat niet het geval is. Verbazing maakt nu plaats voor woede. Hoe halen ze het in hun hoofd ? Is de naam Berlage op zichzelf al niet voldoende om de uiterste zorgvuldigheid te betrachten ? Voor dit stadsdeelbestuur kennelijk niet. En daarom doen wij een dringend beroep op u om al uw invloed aan te wenden, om ervoor te zorgen dat deze ramp - sloop van de Berlage-blokken - niet doorgaat.
Om te beginnen door plaatsing op de Rijksmonumentenlijst, waar het Cuypersgenootschap en talloze monumenten-deskundigen en -liefhebbers u ook reeds om verzochten. En vervolgens door deze keer alles op alles te zetten, om ervoor te zorgen dat het uiterst belangrijke ensemble ook daadwerkelijk overeind blijft, ondanks de bij wetswijziging in 1988 opgenomen uiterst merkwaardige decentralisatie van bevoegdheden inzake het verstrekken van sloopvergunningen. Voozover ons bekend ligt de aanvraag van het Cuypersgenootschap nog bij de Rijksdienst voor de Monumentenzorg in Zeist, en is deze nog niet voor advies gearriveerd bij de Raad voor Cultuur.

Wij zijn tegen sloop van de Berlage-blokken om de volgende redenen:
1. Er zou een gevaarlijke precedent-werking van uit kunnen gaan.
2. Ze hebben een belangrijke stedenbouwkundige betekenis.
3. Ze vormen welhaast het beste wat Berlage aan sociale woningbouw naliet.
4. Hun kwaliteit is waarschijnlijk niet te vervangen door meer kwaliteit.
5. De "argumenten" van het stadsdeel voor sloop zijn ronduit beschamend.

1. PRECEDENTWERKING.
Als uniek cultureel erfgoed van een van onze grootste bouwmeesters aller tijden zo gemakkelijk zou worden prijsgegeven, dan moeten we het ergste vrezen voor andere Berlage-projecten, al dan niet in Amsterdam-Zuid. Vanzelfsprekend geldt deze redenering ook voor andere belangrijke architecten en hun werk. Of is het in het bestuurlijk gedecentraliseerde Nederland in het vervolg zo dat willekeur en toeval (bijvoorbeeld waar het gaat om de kwaliteit in stadsdeelbesturen) gaan bepalen of er wordt gesloopt of respectvol wordt omgegaan met kwaliteiten uit het verleden.

2. STEDENBOUWKUNDIGE BETEKENIS.
Berlage hield eigenlijk niet van lange straten. Bij de blokken in de Indische Buurt is dat goed te zien. Hij knipte een blok in drie kleinere stukken, waardoor er een groter netwerk van straten en straatjes ontstond. Om twee redenen is dit, zeker in deze tijd vol discussie over de "kompakte stad" interessant: hij realiseerde met deze oplossing relatief meer woningen en meer openbare ruimte. Op het niveau van het bouwblok zelf ontwierp hij een - in tegenstelling tot veel plannen in die tijd - uitstekende hoekoplossing. Geen sombere, vochtige binnenhoek, met onmogelijke kamertjes, maar een geopende buitenhoek met goed belichte kamers. Vernieuwend waren ook zijn collectieve binnenterreinen in plaats van individuele tuintjes.

3. UNIEKE SOCIALE WONINGBOUW.
In de literatuur over Berlage worden de sociale woningbouwblokken in de Indische Buurt als behorend tot de meest geslaagde beschouwd. Het zijn arbeiderswoningen, zoals Berlage ze echt heeft bedoeld: rationele architectuur en daardoor fundamenteel afwijkend van de Amsterdamse School, die Berlage te decoratief vond. In combinatie met elkaar en met de rest wat Amsterdam aan schoons te bieden heeft, is het een waar openluchtmuseum van architectuur. Het is ook zo ongeveer de eerste echte sociale woningbouw, gerealiseerd na het in werking treden van de Woningwet in 1902. Tot het moment van de bouw van de Berlage-woningen in de Indische Buurt waren het eigenlijk meer luxe bouwprojecten, in plaats van de werkelijke volkswoningbouw van Wibaut en Keppler.

4. ONVERVANGBARE KWALITEIT.
Hoe vaak hebben we bij discussies over te vervangen gebouwen van hoge kwaliteit niet te horen gekregen, dat de nieuwe bebouwing heus ook kwaliteit zou hebben. En hoe vaak is het desondanks niet vreselijk tegengevallen ? De "Billen van Wijdeveld" in Oost verdwenen, maar ondanks de getrooste moeite is wat ervoor in de plaats kwam niet overtuigend. Het beleid rond het Mercatorplein is consistent en overtuigend van kwaliteit. Zo behoud je karakter ! Ook in een "kansarme" wijk.

5. "ARGUMENTEN" VOOR SLOOP.
Twee "argumenten" voert het stadsdeel aan voor sloop van de bouwblokken. Ten eerste zou de woontechnische kwaliteit zodanig slecht zijn, dat sloop en vervanging gerechtvaardigd zijn. Hoe kunnen en durven ze zoiets te beweren, vraag je je af. In een tijd waarin zelfs van silo's waardevol gebleken woningen gemaakt kunnen worden, is het toch een fluitje van een cent om van verouderde weer prima up to date woningen te maken ? Het tweede "argument" dat omzichtig wordt gepresenteerd, de noodzaak de begane grond van functie te doen veranderen, blijkt bij iedereen een open boek: Albert Heijn wil daar naartoe. Is het niet echt onsmakelijk om deze grutterswens te stellen boven het algemene culturele belang ?

Tot slot wijzen wij u er wellicht ten overvloede op dat de gemeente Amsterdam en het stadsdeel Zeeburg in deze kwestie met elkaar van mening verschillen. Het gemeentelijk bureau Monumentenzorg pleitte in het kader van de Monumenten Selectie Procedure met vele redenen omkleed voor plaatsing van de blokken op de Rijksmonumentenlijst. Het stadsdeel voerde ze zonder enige deugdelijke argumentatie weer van deze lijst af. Voorts is ons bekend dat de Stedelijke Woningdienst Amsterdam in het kader van het project "Een tweede jeugd, nieuwe kansen voor oude blokken" vergeefs bij het stadsdeel gepleit heeft voor haalbaarheidsstudies e.d.
Geachte heer van der Ploeg, nogmaals, grijpt u in 's-hemelsnaam in, voordat zich in Amsterdam Oost deze ramp voltrekt."

Hoogachtend, met vriendelijke groet,