Zeeburg, 7 oktober 1999
De bewoners van het Oostelijk Havengebied zijn tevreden over hun wijk. Dat leek tenminste de uitkomst van het debat Filosofie en realiteit van het Oostelijk Havengebied dat de afdeling Zeeburg van de PvdA op donderdag 7 oktober organiseerde.
Omdat het Oostelijk Havengebied zo langzamerhand zijn definitieve invulling gekregen heeft leek het de PvdA een goed moment om "een tussentijdse balans op te maken. Wat waren de ideeën van de beleidsmakers, de planologen en de stedebouwkundigen, en hoe pakt het in de praktijk uit".

V.l.n.r.: Stephan Steinmetz, Ton Schaap, Dana Ponec en Michael van der Vlis

Groen
Achter de tafel in een tot de laatste plaats bezette bovenzaal van Basisschool de Achthoek de ontwerpers van het eerste uur, Ton Schaap, 'genomineerd' voor een architectuurprijs voor zijn stedebouwkundig ontwerp, en Dana Ponec, medewerkster architectenbureau Sjoerd Soeters en nauw betrokken bij het ontwerp voor het Java-eiland. Namens de politiek was aanwezig voormalig stedelijk wethouder Michael van der Vlis, verantwoordelijk voor de politieke ideeën achter de nieuwbouw.
Voor bewoners en gebruikers van het gebied dus een uitgelezen mogelijkheid 'de verantwoordelijken aan te spreken op de uitgangspunten van hun plannen', zoals discussieleider Stephan Steinmetz, voormalig PvdA stadsdeelvoorzitter in Zeeburg, niet naliet te benadrukken. Wat zijn de consequenties van het wonen in hoge dichtheden? Is blauw (water) in de praktijk vergelijkbaar met groen (park)?

Levendigheid
Die confrontatie tussen bewoner en verantwoordelijke ontwerpers bleef echter uit. De bewoners die gekomen waren bleken redelijk tevreden, het Oostelijk Havengebied is zelfs populair, en dat niet alleen bij de dagjesmensen die deze buurt aandoen.
Deze 'tevredenheid' maakte dat tijdens het debat niemand van de verantwoordelijken het vuur na aan de schenen gelegd werd. Goed, er zijn nog wat problemen, maar de meeste zijn van tijdelijke aard. "Je moet het gebied de tijd geven zich te ontwikkelen," aldus Dana Ponec, die toch wel wat teleurgesteld was dat de noordkant van het Java-eiland het aan levendigheid ontbeerde.

Kitsch
Doordat de discussie niet echt opgang kwam, kregen de 'inleiders' volop de gelegenheid zelf hun eigen plannen te evalueren. Van der Vlis, al vanaf 1978 betrokken bij de ontwikkeling van het havengebied, bleek over het algemeen tevreden. "Het KNSM-eiland is wat grootschalig misschien, maar het Java-eiland is al een stuk beter geslaagd, een beetje op de rand van de kitsch, maar beeldschoon."
Hij schetste de achtergrond van de planvorming die vooral inhield, dat het zo dicht bij het centrum, "vooral stad moest worden". De Architectenbuurt, waar eind tachtiger jaren de ontwikkeling van het havengebied begonnen was, vond hij achteraf gezien 'een beetje te standaard huisje boompje beestje'. Dat de bebouwingsdichtheid van de rest van het gebied in vergelijking met elders in den lande, toch wel aan de hoge kant was, bestreed Van der Vlis. Voor hem had het best wel wat "meer gemogen."

Manhattan
Hoewel deze opmerking nogal wat hilariteit aan de zaal ontlokte bleef discussie over de ruimteproblemen op de eilanden uit. Ook de enkele klagende bewoner die vond de kinderen er wel wat bekaaid vanaf gekomen waren vond weinig gehoor en berustte in de stelling dat zoiets nu eenmaal hoort bij het 'stedelijk' bouwen. Ontwerper Ton Schaap bestreed de populaire opvatting dat men zich verkeken heeft op het aantal kinderen. De planning klopte aardig vond hij. Aanvankelijk bleek het kindertal zelfs achter te blijven bij de prognoses. Reden voor de plannenmakers voor Borneo en Sporenburg het 'Manhatten'-concept bij te stellen naar het uitgangspunt 'iedereen een eigen deur aan de straat.' Dat idee was goed gevallen bij de huizenkopers en daarmee zat het kindertal nu op 'schema'.

Klagers
Achteraf snapte men het in de wandelgangen niet echt meer. Hoe zat het dan met de conclusies van het stadsdeel dat er over twee jaar twintig klaslokalen te weinig zijn, en dat men zelfs overweegt om in de Entrepothaven een noodschool op pontons te gaan bouwen? Hoe zat het met die klagers die wanhopig proberen een boom op het KNSM-eiland te redden? Wat te denken van de verkeersproblematiek rond Brazilië?
Die vragen werden echter niet gesteld, laat staan beantwoord. Zo bleef er meer onduidelijk en kreeg het debat toch iets teveel van een PvdA-onderonsje waarbij de Zeeburgse PvdA hun partijgenoten van de centrale stad op de schouders klopten en de discussie beperkt werd tot wat 'zijdelingse kritiek'. Gevolg was dat men 'de ogen gesloten hield voor de kritische geluiden die toch ook in deze nieuwe stadswijk te horen zijn'. En dat was jammer, want het idee voor deze avond was veelbelovend en verdient zeker een vervolg.

Martin van Etten